39 
men. En wel het binnenbekleedsel van de holte der bovenste achterste hersenlobben, der 
zoogenaamde zijde-organen. Op het innig verband dezer lobben met het zenuwstelsel en 
op het feit, dat zij histologisch voor het grootste deel uit zenuwcellen en zenuwvezelen 
bestaan, werd door mij zelf (Verh. Ak. Amst. 1880) het eerst opmerkzaam gemaakt. Omtrent 
hare ontwikkelingswijze vinden wij ook reeds bij de meeste vorige schrijvers opgaven, 
die intusschen verre van overeenstemmend zijn. Men ziet in hen òf eene instulping van 
het epiblast (Bürscuur), òf eene instulping van den oesophagus (BARRroIS, METSCHNIKOFF), 
die zich later van deze laatste afsnoert. Merscunikorr beweert zelfs (14, p. 57), dat deze 
blaasvormige uitstulpingen later in samenhang treden met de zijdelingsche vaten. Deze laatste 
bewering blijkt bij het onderzoek van de volwassen vormen zeer bepaaldelijk onjuist zijn. 
De bijzonderheden omtrent het ontstaan van de holten dezer achterste hersenlobben 
werden in de voorgaande bladzijden op den voet gevolgd. Zij vertoonen zich eerst als 
instulpingen van het primaire epiblast, links en rechts van den mond, en nemen dus niet 
uit den oesophagus, maar uit het epiblast, links en rechts daarvan haren oorsprong. Ver- 
volgens worden deze instulpingen afgesnoerd, veranderen van plaats en komen te liggen, 
op het grensgebied, waar de voorste en achterste schijven met elkander zullen samenvloeien. 
Hare thans geheel gesloten inwendige holte, treedt eerst later ten tweeden male met de 
buitenwereld in verbinding en wel ter plaatse waar een plooi in het epiblast ter weerszijden 
de zijdelingsche kopspleten doet ontstaan. 
Ten aanzien van den slurp zijn alle vorige waarnemers vrijwel eenstemmig en be- 
schouwen hem als eene epiblastische instulping. Alleen HorrmaNN (28) meent het ontstaan 
van een deel van den slurp uit den darmwand te hebben waargenomen. Onze wilkomsten 
hebben geleerd, dat het inwendig celbekleedsel van den slurp in den eersten aanleg als eene 
geheel zelfstandige delaminatie in het primaire epiblast optreedt, om daarna met de kop- 
platen van het secundaire epiblast te versmelten. De spierwanden van den slurp en hare 
scheede zagen wij uit mesoblast-cellen opgebouwd worden. 
In de huid treden de eencellige klieren reeds in een vroeg stadium op en wel in be- 
langrijk aantal. Mene cuticula is aanwezig. 
Aan den darm zijn twee gedeelten reeds van de vroegste stadiën af scherp te onder- 
scheiden, hoewel zij van gemeenschappelijken oorsprong zijn en te samen het archenteron 
vormen. De achterste wordt tot middendarm; uit het benedendeel van de voorste wordt de 
oesophagus, uit het bovendeel daarvan het gepaarde nephridium gevormd. De blastoporus 
wordt de definitieve mond, de communicatie tusschen den oesophagus en den middendarm 
treedt eerst in een laat ontwikkelingsstadium op. 
De wand van den oesophagus heeft gedurende die periode veel belangrijker differen- 
tiatie ondergaan, dan die van den middendarm, welke laatste nog lang het embryonale 
karakter behoudt. 
Het belangrijke verschijnsel van de wisselende verhoudingen van oesophagus en 
middendarm werd door BArrors over het hoofd gezien; MerscHikorr maakt van een gelijk- 
soortig verschijnsel bij de pilidium-larve wel ter dege melding, maar geeft daarvan eene 
andere interpretatie, 
