15 
naar binnen gekeerde vlakte leggen zich spoedig mesoblast-cellen aan — fig. 36, 39 en 
40 — en tevens begint zij zich van het primaire epiblast, dat haar het aanzijn gaf, los te 
maken, zich daarvan af te snoeren. 
In fig. 39, 40, 46 en 48 is de gedeeltelijke samenhang nog merkbaar, in 41 en 47 
blijkt het, dat die instulpingen den vorm aannemen van kogelvormige blaasjes met eene 
centrale holte. Die blaasjes liggen, na hunne afsnoering, in de klievingsholte, d. w. z. 
tusschen epi- en hypoblast, en worden eerst naarmate de randen van de secundaire 
epiblast-schijven elkaar naderen (wat in fig. 46—49 nog niet het geval is) ook binnen 
dit secundair epiblast opgesloten (cf. fig. 93—95 en 101). 
Met betrekking tot hun eerste ontstaan moet nog vermeld worden, dat een enkel 
geval door mij werd waargenomen en in fig. 42 afgebeeld, waar de instulpingen van het 
primaire epiblast nog meer op de lippen van den blastoporus gelegen waren. 
Lang blijven deze holle celgroepen niet liggen ter plaatse waar zij ontstaan zijn. 
Naarmate het secundaire epiblast in omvang toeneemt, bemerkt men, dat deze zakjes niet 
langer ter weerszijden van den blastoporus worden aangetroffen, ‘maar dat zij zijdelings 
verschoven worden om meer bovenwaarts in het horizontale deelvlak van de larve 
geplaatst te geraken en dat wel juist op het grensgebied waar de kop- en de buik- 
platen van het secundaire epiblast ter weerszijde van de larve met elkander zullen 
versmelten (fig. 61). 
Zij treden hier later in verbinding met het secundaire epiblast en ten slotte vinden 
wij hunne inwendige holte ten tweede male met de buitenwereld in verbinding en wel 
nadat eene epiblast-instulping zich daar ter plaatse gevormd heeft en deze door de ver- 
smelting van het epiblast-weefsel met dat van de hierheen geschoven instulpingen met de 
holte daarvan in verband is getreden. 
Dit verband is blijvend en bij het volwassen dier vinden wij onze instulpingen als de 
achterste bovenste hersenlobben terug, d. w. z. als dat deel van de hersenen waarin eene 
met trilharen voorziene holte voorkomt, die onmiddelijk in de zijdelingsche kopspleten over- 
gaat en zoodoende het zeewater te midden der hersenzelfstandigheid voert (fig. 73— 76). 
Op morphologische gronden zijn wij dus genoodzaakt — en de latere stadiën, die ik hier 
thans niet uitvoerig beschreven heb, bevestigen dit — om het weefsel der instulpingen in 
hoofdzaak als embryonaal zenuw- en zintuig-weefsel te beschouwen. De verplaatsing van 
deze organen van den rand van den blastoporus naar hunne definitieve ligplaats mag zeker 
een onverwacht verschijnsel heeten en het blijft aan latere onderzoekers overgelaten met 
juistheid te bepalen of in deze achterste hersenlobben alleen het de holte bekleedend epithe- 
lium door de oorspronkelijke epiblast-instulpingen geleverd wordt, dan wel of uit deze 
instulpingen ook nog werkelijke gangliëncellen ontstaan, die toch overigens in de hersenen 
door het mesoblast geleverd worden. Ik voor mij zou voorloopig geneigd zijn aan de eerste 
mogelijkheid, als de eenvoudigste, de voorkeur te geven, maar moet erkennen, dat gegevens 
voor eene definitieve beslissing mij nog ontbreken en naar het mij bij ondervinding voor- 
komt op dit punt ook niet gemakkelijk zullen te verkrijgen zijn. 
Voor wij van de bespreking dezer instulpingen afstappen, moeten wij nagaan wat 
