9 
met zijne hooge fleschvormige of eylindrische cellen zoo slecht eene amina» genoemd kan 
worden, niet minder onmiskenbaar is het verschijnsel, dat aan de naar het blastocoel 
toegekeerde zijde van het hypoblast op talrijke plaatsen celverdeeling plaats vindt, de 
binnenste deelstukken uit het celverband treden en als zwervende cellen in het blastocoel 
worden aangetroffen. Ook hier zou de uitspraak nauwelijks gerechtvaardigd zijn, dat in 
het hypoblast de vorming der zwervende cellen gelocaliseerd is: de afbeeldingen 17-20, 
24 en 25 wijzen er op dat het verschijnsel op zeer verschillende plekken in het hypoblast 
werd waargenomen. Het gemakkelijkst waarneembaar is het nabij den blastoporus. In een 
later stadium vinden wij, dat deze celvorming tot staan komt. 
Wij hebben dus thans een ontwikkelingsstadium bereikt, waarop het primaire epiblast 
nog wel de buitenste omhulling der larve is en haar door zijn trilhaarkleed langzaam doet 
omwentelen, maar waarop toch reeds daarbinnen op vijf verschillende plaatsen de vorming 
van het secundaire epiblast is aangevangen. Het hypoblast heeft meer zijn primitief 
karakter behouden en tusschen die beiden wordt in het blastocoel eene belangrijke hoeveel- 
heid formatieve cellen aangetroffen, die wij haren oorsprong uit de beide kiembladen 
hebben zien nemen (cf. fig. 90—95, 96 en 97). 
Het karakter van deze in de klievingsholte vrij geworden cellen, die ik, overtuigd 
van hare amoeboïde plaatsverwisseling in de levende larve, tot nu toe de zwervende 
cellen heb genoemd, verdient thans meer uitvoerig nagegaan te worden. Voortaan zal ik 
ze met den meer gangbaren naam mesoblastcellen aanduiden, daarbij opzettelijk vermijdende 
om de uitdrukking mesenchym en mesenchymecellen te bezigen, omdat ik mij voorloopig 
aan de zijde van MerscnnNikorr (25) wil scharen en vooralsnog huiverig ben, door het 
gebruik van dien term, met de gebr. HerrwiG een zoo scherp verschil te erkennen in de 
phylogenese van de weefsels, die bij de verschillende Metazoa tusschen epi- en hypoblast 
worden aangetroffen. Ik erken echter, dat het eenige moeite kost aan de verleiding van 
die scherper omschrijvende nomenclatuur weerstand te bieden. 
Zoodra de mesoblastcellen in de klievingsholte zijn geraakt en men ze dus op door- 
sneden tusschen de beide kiembladen vindt liggen, is het niet meer mogelijk met zekerheid 
te zeggen uit welk blad ieder afzonderlijk te voorschijn is gekomen. Al is het met de ons 
ten dienste staande hulpmiddelen niet doenlijk tusschen die beide soorten van mesoblast- 
cellen eenig onderscheid te maken, zoo kan op theoretische gronden aan het bestaan van 
zoodanig onderscheid niet wel getwijfeld worden en wij zullen bij de bespreking van de 
ontwikkeling van het zenuwstelsel op dit punt nog nader terug komen. 
Wanneer men toch in het oog houdt, hoe door de onderzoekingen van de laatste 
jaren de groote beteekenis van het nucleoplasma bij de celverdeeling steeds meer op den 
voorgrond treedt en hoe het verder lot van zekere zich tot weefsels zamenvoegende cel- 
groepen kan geacht worden bestemd te zijn door den aard van het nucleoplasma 
van de embryonale moedercel, waaruit zij allen ontstonden (cf. WeIsMANN, Ueber die 
Continuität des Keimplasma’s, 1885), dan moeten inderdaad aan de epiblastische mesoblast- 
cellen andere erfelijkheids-factoren zijn medegegeven dan aan de hypoblastische. Een 
2 
