iU 



DE SCHELP-DIEREN. [CONCHOZÖA.) 



Do Schelpdieren, welke men gewoonlijk Concliifëra of ook (maar veelal 

 gezamelijk met de Zakdieren) Acephüla noemt, zijn Weekdieren zonder 

 kop; met eenen min of meer volmankt gespletenen mantel; wier zijdelings 

 sterk afgeplat ligchaam omsloten is door zijdelingsche , min of meer gelijk- 

 vormige kalkschalen, schelpen genoemd, welke meestal door een scharnier 

 of banden aan elkander gehecht en voor open- en toekleppen vatbaar zijn ; 

 die door, zelden ontbrekende, kieuwen, maar nooit door longen ademen, 

 en die steeds in het water en wel grooteudeels in de zee , maar nooit op 

 het land leven. 



De schelpen bieden veelvuldige verschillen in grootte, vorm en kleur aan. 

 Sommige hebben tot twee voet, andere slechts eenige lijnen in middollijn. 

 Het slot der schelpen is, behalve bij de Arm-schelpdieren, van een zeer 

 krachligen band voorzien. Het openen en sluiten der schelpen wordt bewerk- 

 stelligd door een of twee dikke spieren , welke meestal dwars van de binnen- 

 vlakte der eene schaal tot de andere gaan, en hier zeer in het oog vallende 

 indrukscls te weeg brengen. Sommige soorten zijn op den grond of aan 

 elkander vasigehecht : hetzij met eene harer schalen , zoo als b.v. onze 

 Oesters; hetzij, zoo als b.v. onze Mosselen , met eenen zoogenaamden byssus, 

 die uit een bundel hairachtige, uit den voet komende draden bestaat. De 

 voet, het eenige werktuig der plaatsbeweging voor deze dieren, is eene, 

 veelal driehoekige of bijlvormige, vleeschachlige massa, wier spieren zich 

 in den grond der schalen aanhechten : deze voet wordt, bij de Arm-schelp- 

 dieren vervangen door twee, van vele draadjes voorziene, aan weerszijde van 

 den mond geplaatste armen. 



De mond en de aars bevinden zich steeds binnen den mantel, aan de rugzijde 

 van het dier. Kaauwwerktuigen ontbreken steeds. Het spijskanaal vertoont 

 bij de meesten eene maagvormige verwijding. Er is eene groote lever aan- 

 wezig, maar de speekselklieren schijnen bij allen Ie ontbreken. 



Zij hebben gewoonlijk slechts één hart; maar bij sommigen (b.v. de Arm- 

 schelpdieren en de Arca's) ziet men er één aan weerszijde van het ligchaam; 

 maar zij zijn, even als het onparige hart, steeds slagaderlijk. 



Er zijn, in den regel, aan weerszijde twee kieuwen aanwezig, welke als 

 platen tusschen de randen van den mantel liggen ; bij de Armschelpdieren 

 vervangt daarentegen de mantel-zelf met zijne talrijke vaten, hare plaats. 



Het zenuwstelsel bestaat uit enkele, veelal drie paar, knoopen, welke 

 onderling door draadjes vereenigd zijn, en draadjes uitzenden. Men meent bij 

 velen oogen en gehoorwerktuigen te moeten onderscheiden : eersigenoemden 

 zijn öf gesteeld of ongesteeld, slaan aan den rand van den mantel, of aan 

 het uiteinde der mantelbuizen, en zijn steeds meer dan twee in getal; laatst- 

 genoemden beslaan uil twee, in den voet liggende blaasjes, welke een kalk- 

 achlig steentje en vocht bevatten. 



De meeste Schelpdieren zijn van gescheidene sekse ; slechts eenigen schijnen 

 hermaplirodieten te zijn. 



