558 



DE GKLEl-DIERTJES. [PROTOZOARIA.) 



Dil zijn zpcr kleine of mikroskopisch kleine, in hel water levende dierljes ; 

 zonder mond, aars of inwendige afzimderlijke werkliii{»en ; mei een min of 

 meer slraalvormig en gelpiachlij; iigohaam ; hetgeen dikwijls in hoorn- of kalk- 

 achlige pantsers, of in kalkschalen die niol zelden op hoorns gelijken, ingeslo- 

 ten is; hetgeen bij de volkomene voorwerpen zonder trilhairen, maar sto. 

 van een grouler of kleiner aantnl van weeke , aan hel einde somtijds gekm; 

 draden voorzien, of veranderlijk is, en min of meer onregelmatige vinger- 

 achtige stralen uitzendt. l\o[ vertoont eenen vasten ondoorscliijnenden kern en 

 somtijds eene voor eene geringe zaïnentrekking vatbare blaas. Men heeft 

 de mecning geopperd, dal bij sommigen (de Polylhalamia) een grooler of 

 kleiner getal voorworpen lol een geheel vereenigd zijn. De meesten schijnen 

 zicii niel door stekken voorl te planten, maar jongen voorl Ie lirengen, in vorm 

 gelijk aan do onden. Zij voeden zich, door vloeibare stotTen aan de geheele 

 oppervlakte van hun ligchaam in Ie zuigen ; sommigen drukken vaste deeltjes 

 in hun ligchaam, die alsdan daarin allongskens opgelost worden. Zij worden 

 in zoo groole menigte in rivieren, meren en de zee aangelrofl'en , dal aan 

 vele plaatsen de kaikachtige overblijfsels van levende of fossiele soorten een 

 hoofdl)estanddeel van hel zand der stranden , of van kalk-, klei- of mergel- 

 soortcn uitmaken. 



Men kan l)ij deze afdeeling de volgende hoofdvormen onderscheiden. 



De Proteiden , Protens, ook Amihaoï Amvba genoemd, zijn zeer kleine, 

 naakte dierljes, welke hel voorkomen iiebben van een uil weeke korreltjes 

 zameogesleld klompje slijm, hetgeen, bij de beweging, gedurig van gestalte 

 verandert, doordal hel ligchaam lol eene onregelmatige schijf mei onregel- 

 matige dikke vingervormige, en als stralen uitloopende uitsteeksels uitgebreid 

 wordt. Zij worden in hel grootste gedeelte van Kuropa en Siberië, op het 

 bezinksel van het zoelwater, of aan waterplanb'n in beken, rivieren en meren 

 waargenomen. De groolsle soorl, Proteus pnnreps , bereikt een-zesde lijn 

 lengte. Prot. dijpuemt is viermaal kleiner in middellijn. 



Üe Dil]lugin's, Di(Jlu(jia, zijn Proteiden, wier lijf besloten is in een 

 hoornachtig min of meer eirond busje met slechts céne opening, uit welke 

 de dikke vingervormige, weeke uitsteeksels van haar lijf, even als bij de 

 Protcïden voortgeschoven worden, in de gedaante van kleine, somtijds ineen- 

 loopende en getakte stroomen van langzaam vloeijond wasch. Bij DijJÏ. protei- 

 formis, die men, zoo als de volgenden, aan planten in zoetwater vindt, 

 is het busje rondachlig en met kleine zandkorreltjes bedekt; zij vertoont 

 meestal een tiental armachlige uitsteeksels, die somtijds getakt of gedeeltelijk 

 ineengesmolten zijn. Bij Diffl. obloncja is het busje langwerpig eirond, en 

 er zijn veelal slechts twee tot drie zeer dikke armen aanwezig. Bij Diffl. 

 {Euijhjpha) Dujardinii is het busje , op de wijze van een Mosaïk, uit kleine 

 deeltjes zamengesleld. 



Het lijf van andere, in zoetwater waargenoraene, soorten met dikke 

 armen, Arcella, is overdekt door een schotel- of schildvormig pantser. Bij 

 Are. vuUjdris is dit pantser scholelvormig, en heeft eenen gladden, ronden 



