VI O I CE, ET 
MINUCIO (OCTAVIUS) - CICERONE (DE NATURA DEORUX), ECC. 183 
tributa nomina. Ib. 37 Cleanthes autem, qui Zenonem audivit 
una cum eo, quem proxime nominavi (Aristone lc stoico), tum 
ipsum mundum deum dicit esse, tum totius naturae menti atque 
animo tribuit hoc nomen, tum ultimum et altissimum atque 
undique circumfusum et extremum omnia cingentem atque com- 
plexum ardorem, qui aether nominetur, certissimum deum 
iudicat... tum nihil ratione censet esse divinius. Ib. 39-41 Chry- 
sippus... ait... vim divinam in ratione esse positam et in uni- 
versae naturae animo atque mente, ipsumque mundum deum 
dicit esse et eius animi fusionem universam, tum eius ipsius 
| principatum qui in mente et ratione versetur communemque 
rerum naturam universitatemque omnia continentem, tum fa- 
talem vim et necessitatem rerum futurarum... Idemque disputat 
aethera esse eum quem homines Jovem appellarent... volt Orphei, 
Musaei, Hesiodi, Homerique fabellas accommodare ad ea quae 
ipse... de deis immortalibus dixerat... Quem Diogenes Baby- 
lonius consequens in libro, qui inscribitur de Minerva, partum 
Jovis ortumque virginis ad physiologiam traducens diiungit a 
fabula. Id. II 58 (Zenone): Talis igitur mens mundi cum sit ob 
eamque causam vel prudentia recte appellari possit (Graece 
enim 7rg0vota dicitur) haec potissimum providet. Cf. id. II 13; 
16; 40; 63; 65; 66. — Clem., Protr., 66,3 oùdè uM)v toùs drrò 
tijos Ztwas magedevoouai, dia ndons bin, xai dia tig duuo- 
taTtnS, tò deîov dimpuerv Àéyovtas, où xatarogivovorv dteYvOS 
tiv pidocogpiav (parole che spiegano, come Clemente, il quale 
tanto attinge agli Stoici nella parte morale, a Crisippo special- 
mente, tocchi solo di sfuggita la loro dottrina teologica; cf. Strom., 
I 51,1; V 89, 5). Strom., V 92,4 yevntòv dè xaì oi Zmtwixoì 
tidevtar tòv xbouov. Ib., 134, 1 modò dè anAéov oî mag “EA- 
Ano moRvagayuoves [oi giAdoogpoi] (e fra questi sono, senza 
dubbio, nel pensiero di Clemente, gli Stoici) ... (7©) doodr@ xai 
uovo ai dvvarwidioà ai tegvizotat@® ai tOV xalkiotov 
aitmtdt® tv mo6vorav EÉdocav. 
Id., 13. Nam Socraticus Xenophon formam dei veri negat 
videri posse et ideo quaeri non oportere, Aristo Stoicus com- 
prehendi omnino non posse: uterque maiestatem dei intellegendi 
desperatione senserunt. — Cic., id., I, 31 Xenophon... facit... So- 
cratem disputantem formam dei quaeri non oportere. Ib. 36 
 Aristonis non minus magno in errore sententia est, qui neque 
