— 83 — 



ook ditmaal nog levendig; de eijeren waren volkomen ontwikkeld en het om- 

 hulsel met de schoonste Porenkanülcïien voorzien *). 



Een andere visch, waarbij de tweeslachtigheid werd waargenomen, is de kabel- 

 jaaiw. Leeuwenhoek f) zag het verschijnsel tweemaal bij deze vischsoort en 

 telkens was de kuit klein en de hom groot. Alleen de tweede maal onderzocht 

 hij met het mikroskoop. De kuitgreinen, die kleiner waren dan gewoonlijk, ver- 

 toonden overigens niets der vermelding waardig. '/Wanneer ik", zegt Leeuwen- 

 hoek //tot het observeren van de Hom quam, vond ik die meerder volwassen, 

 z/als de kuit; maar ik koude echter geen leven aan die deelen, die ik oordeelde 

 // dat Dierkens waren, bekennen, noch ook datse een staart hadden. De reden 

 „ hiervan heelde ik mij in, dat was, omdat soolang de Dierkens niet volkomen 

 v haar met voort te swemmen konnen verplaatsen, soo lang ook haar staart in 

 // geschikte ordre om haar lijf levt, ende dat om die oorzaak, yder Dierke een 

 z/volkome rond ligchaamtje verbeeld §)". 



//En alhoewel dese Vis met een volkome kuyt en hom versien was, zoo soude 

 // echter voor dat jaar, die Kabbeljaauw, alleen tot de voortelinge onbequaam 

 // sijn geweest, onime redenen dat de hom ende "kuyt, niet op een ende deselve 

 // tijd bequaam soude geweest hebben tot de voortelinge. Daar nochtans die Vis 

 //eerst voor manneke soude hebben konnen verstrekken, omdat de hom eerst tot 

 // de voortelinge bequaam soude geworden hebben ; ende daarna voor het wijf- 

 // ken soude konnen gespeelt hebben." 



Baster **) nam eveneens het hermaphroditismus waar bij den kabeljaauw. Wij 

 vermelden hem bijzonder omdat hij eene hom en kuit uit dat dier afbeeldt, 

 waar de kuit hare volmaakte grootte had, doch de hom klein was, het omge- 

 keerde van 'tgeen Leeuwenhoek zag. Hij schijnt overigens meer kabeljaauwen 

 met de anomalie onderzocht te hebben, althans hij zegt, dat in andere gevallen 

 dan eens de hom, dan eens de kuit het grootste was. 



Volgens eene mondelinge mededeeling van Dr. J. A. IJerklots moeten ook 

 op 's liijks Miueum van Natuurlijke Historie te Leiden de inwendige geslachts- 

 deelen voorhanden zijn van een eenzijdig hermaphrodieten kabeljaauw. Ik ver- 

 meld dit te liever, daar de heer Heuklots in de gelegenheid is geweest de hom 

 inikroskopisch te onderzoeken en duidelijke spermatozoïden heeft gevonden ff). 



Een derde visch, die het sporadische hermaphroditismus vertoout, is onze ge- 

 wone baars. Op het Anatomisch Kabinet te Leiden wordt daarvan een vrij 

 goed gekonserveerd exemplaar bewaard, vermeld in den catalogus der collcctio 

 JJrugmansiana onder N°. 395 op de volgende wijze: Perca Jiuoiaülis henna- 

 phroditus; a latere dextro, abdominis capacitas est aperta, atque praeter viscera 

 conspiciuiüur organa maseulina et ovarium, ovulis distentum §§). 



*) Behalve Eckee hebben ook Klesel (Bres!auer Sammlu?ig, 1720. p. 645), Sciiwalije (Com- 

 mercium Uu. Norimb., 1734. IJebJ. 39, p. 305) en Mokaud {Mem. de VAcad. d. Sc. 1737- p. : >1) 

 eenzijdig hennaphrodiete karpers waargenomen, die echter niet naauwkeuriger beschreven worden. 



f) A. van Leeuwenhoek, Tweede vervolg der Brieven. Leyden, 10S8. blz. 257. 



§) Het is waarschijnlijk, dat Leeuwenhoek hier of ontwikkelingsvormen, of doode spermato- 

 zoïden gezien heeft. 



**) J. Bastek, Natuurkundiye Uitspanningen, Ie. deel. Haarlem. 1762. blz. 157. 



tt) Zie ook A'phem. Nat. Curios. Dec. I, Ann. I, übs. 125, waar gemeld wordt, dat: „Doctor 

 Wilhelmus Wokm ex Norvegia nuper accepit Asellum hermaphroditicum, cui et ova et laetes 

 „ïnsunt." Verder worden opgegeven Fippino, Vetensk. Akad. nye Hand/. (1800) Bnd XXI. 8. 

 33. tab. 1, fig. 1, en Duhamel, Traite des Poissons Part. II p. 130, welke werken ik echter 

 niet heb kannen raadplegen. 



§§) Zie SAxmuoaT, Museum Anaiumicum Lugduno-Balavum. Tom. III p. 31. 



6* 



