_ 330 — 



te doorreizen en te onderzoeken. Vooral wekte het zuidoost- en zuid-zuidoost van 

 Laboeha gelegen Sabel] ah -gebergte mijne belangstelling in hooge mate op, èn 

 omdat dit het hoogste op Batjan is, èn omdat alle berigten daarin overeenstem- 

 den, dat het nog nooit bestegen was. Ook de oude, 70-jarige, sultan deelde mij 

 mede, dat reeds zijn vader hem herhaaldelijk had verteld, dat dit gebergte niet 

 te bestijgen was, en ofschoon hij het geloof zijner onderdanen, volgens welken 

 vele duivels (sétan's) en groote slangen op dien berg zouden huizen, niet deelde, 

 ten minste met betrekking tot de eerstgenoemden, was hij toch overtuigd, dat 

 ik mijn plan niet zoude kunnen verwezenlijken. Intusschen gaf hij aan mijn 

 verzoek om eenige menschen, die mij op mijn' togt zouden vergezellen, aan 

 te wijzen onmiddellijk gevolg, — want vrijwillig wilde niemand mij volgen — 

 en stelde één mandoer met 3 Alfoeren ter mijner dispositie. Met deze menschen 

 en mijne jagers trachtte ik nu langs verscheidene wegen mijn doel te bereiken, 

 maar aanvankelijk te vergeefs, en wel om reden het in het digte bosch, al is 

 men ook van een kompas voorzien, niet mogelijk is altijd de juiste rigting te 

 houden. Onoverkomelijke hinderpalen, b.v. een rots, een diep ravijn, noodzaken 

 maar al te dikwerf een. anderen weg in te slaan, waardoor men ten slotte zijn 

 doel niet bereikt. Eindelijk de drooge bedding van de beek Soeboe-soeboe, die 

 op ongeveer 1 uur afstand van Laboeha in zee uitkomt, volgende, gelukte het 

 mij een bergrib te bereiken, welke zich tot nabij den top van het gebergte uit- 

 strekt. Ofschoon het mij nu, ten gevolge van den aanhoudenden regen, niet ge- 

 lukte den hoogsten top te bereiken en ik, op eene hoogte van 4366 parijsche voe- 

 ten gekomen, mij genoodzaakt zag terug te keeren, leidde deze togt toch tot 

 eene belangrijke ontdekking, t. w. van een uitgebreid bosch van noteumuskaat- 

 boomen. Dit bosch begint op eene hoogte van p. in. 2600 parijsche voeten en 

 strekt zich tot p. m. 3800 voet boven de zee uit. Ik liet de boomen tellen, 

 waaruit bleek, dat op die ééne bergrib meer dan 1700 vruchtdragende en meer 

 dan 2000 jonge notenmuskaatboomen staan. Het is echter hoogst waarschijnlijk, 

 dat het voorkomen dezer boomen niet tot die ééne bergrib beperkt is, te meer 

 daar ik later ook aan andere kanten van dit gebergte duiven (Ducula basilica 

 Ep. en Carpophaga perspicillata Gr.) schoot, die nog muskaatnoten in haar 

 krop hadden. Ik geloof dus te mogen vooronderstellen, dat op het Sabellah- 

 gebergte ten minste 10 maal meer notenmuskaatboomen voorhanden zijn, dan 

 door mij op voornoemde bergrib geteld werden. Gaarne had ik mij daarvan 

 overtuigd, maar het, vooral in Februari]', aanhoudende regenweêr maakte alle der- 

 gelijke togtjes onmogelijk. 



Ónder deze omstandigheden moest ik mij bepalen tot het onderzoeken van de 

 nabij het strand liggende gedeelten van Batjan en van de kleinere eilanden, als 

 van Noesserat, Noessadekat, Mandioli, Ba % ttan-loeman, Pinaug-kara, enz. Ook 

 bezocht ik het aan straat Patientie liggende Sajoang, in de nabijheid waar- 

 van zich, volgens zeggen der inlanders, eene natuurlijke springbron van kokend 

 water zoude bevinden. Ofschoon nu de geheele kust door den regen, als in 

 een moeras veranderd en het mij dus niet mogelijk was in de onmiddellijke na- 

 bijheid dezer natuur-fontein te komen, overtuigde ik mij toch van de waarheid 

 der daaromtrent ontvangen berigten. Dit voorkomen van een tf Geiser," t. w. 

 van eene met tusschenpoozen springende natuurlijke fontein van kokend water, 

 op Batjan, is uit een aardrijkskundig oogpunt beschouwd allerbelangrijkst, door- 

 dien, zoover mij bekend is, de beroemde geiser op IJsland tot nog toe de 

 eenige bekende is. 



In mijne hoop, dat in de maand Maart het regenweêr zoude ophouden, zag 

 ik mij teleurgesteld en ik besloot dus vooreerst naar Ternate terug te keeren en 

 mijne op Laljun bijeengebragte koliektieu naar Nederland te verzenden. Deze be- 



