— 337 - 



gronds, welke de bewoners van Tjio tot het aanleggen van tuinen bezigen, waarin 

 zij een weinig rijst en batatas, voorts pompoenen, pisang, spaansche peper, enz. 

 teelen. Al deze tuinen bevonden zich echter tijdens mijn verblijf in een zeer ver- 

 waarloosden toestand ten gevolge van den dood of de vlugt der eigenaren. Ook 

 bevindt zich onmiddellijk achter de kampong een klein sagobosch, dat waarschijn- 

 lijk de eerste aanleiding tot het aanleggen van Tjio zal hebben gegeven. Overi- 

 gens was het onderzoek der meestal uit trachiet bestaande, steile bergen in de 

 omstreken zeer moeijelijk en wel, behalve door hunue natuurlijke gesteldheid, voor- 

 namelijk ten gevolge van het volkomen gebrek aan wegen en de vele, in het 

 bosch groeijeude rottan, die de bergen op vele plaatsen ongenaakbaar maakte. 



Desniettemin had ik gaarne een uitstapje naar het binnenland gedaan, ten 

 einde deze zelfs aan de inboorlingen geheel onbekende streken te leeren kennen. 

 De omstandigheden lieten zulks echter tot mijn leedwezen niet toe. De mij door 

 het plaatselijke bestuur van ïeruate toegewezen inlandsche matrozen hadden het 

 namelijk aangenamer gevonden de 6 weken van mijn verblijf te Galela met niets 

 doen door te brengen, dan mijne praauvv, gelijk ik hun had opgedragen, voor de 

 verdere reis in bruikbaren staat te brengen. Dientengevolge was zij zoo lek, dat 

 ze slechts met moeite kon zee bouwen. In plaats van mij bij mijue ondernemingen 

 behulpzaam te wezen, moesten deze menschen zich nu met het herstel der praauw 

 onledig houden. Andere menschen, die ik anders voor geld in dienst had kunnen 

 nemen, waren niet voorhanden. Ook beantwoordden de resultaten mijner navorschin- 

 geu omtrent de fauna van het land weinig aan mijne verwachting; reden waarom 

 ik besloot na herstel der praauw mij naar een ander gedeelte van het eiland te 

 begeven. 



Den 3 den September verliet ik Tjio en was nog voor den avond te Waijaboela, 

 eene kampong, gelegen op de plaats, waar volgens de kaart van Melvill van Carn- 

 bee Tolo moet liggen. Intusschen bestaat eene zoodanige kampong nergens op 

 Morotaï en is onder dien naam slechts de goenoeng Api bij Galela bekend. Hier 

 te Waijaboela bleef ik eene maand. Deze kampong ligt, als het ware, in een 

 bosch van kokospalmen, dat, met de vele visschen der baai, den hoofdrijkdom der 

 bewoners uitmaakt. Nog nergens op mijne reis heb ik olie en visch zoo goed ge- 

 vonden, als te Waijaboela. De kelderflesch olie kostte slechts 2 kobangs (14 cen- 

 ten), terwijl men voor 1 cent 20 kleine visschen kreeg. Zelfs armlange visschen 

 kostten niet meer dan 1 ü 2 kobangs (7 — 14 centen]. Kort na mijn vertrek is 

 het grootste gedeelte der bewoners aan de pokken overleden, zoodat er, toen ik 

 eenige maanden later die plaats weer aandeed, slechts nog 2 manuen eu ± 20 

 vrouwen voorhanden waren en het geheele voorkomen van het dorp een grooten 

 achteruitgang verried. Niet ver van Waijaboela begint de reeks van kleine eiland- 

 jes, welke zich tot aan Tandjong Degila, den zuidwestelij ken hoek van Morotaï uit- 

 strekken en mij menigvuldige gelegenheid aanboden tot het verzamelen van zee- 

 ën strandvogels. Het indringen in het binnenland was ook te Waijaboela ten ge- 

 volge der steile, door diepe ravijnen van elkander gescheiden, bergen zeer moeijelijk. 

 Ook zag ik mij in den eersten tijd geheel in zulke ondernemingen verhinderd 

 door eenige op zich zelve onbeduidende, door de doornen van de rottan ver- 

 oorzaakte wonden aan mijue voeten, die echter in ontsteking overgingen en mij 

 langer dan 2 weken het loopen geheel onmogelijk maakten. Oorspronkelijk was ik 

 van plan van Waijaboela naar de oostkust van Morotaï te gaan, maar aangezien 

 de medegenomen provisiën, evenals de tot het verzamelen der dieren noodigc voor- 

 werpen verbruikt eu de voorhanden blikken trommels met naturaliën gevuld 

 waren, besloot ik vooreerst naar Ternate terug te keereu en, na mij aldaar van 

 het noodige te hebben voorzien, het onderzoek van Morotaï te hervatten. 



Den 3 den Oktober vertrok ik van Waijaboela en besteedde de beide volgende 



II. 22 



