— 342 — 



en iu mindere hoeveelheid ook maïs geplant, terwijl rondom de huizen en in de 

 tuintjes naast deze de gewone kultuurgewassen der inlanders, pisang, en vooral 

 kokospalmen worden aangetroffen. De baai is zeer vischrijk. Gedroogde en ge- 

 rookte visch (ikau foefoe), een weinig rottan en olie zijn nagenoeg de eenige 

 artikelen van uitvoer, tegen welke de inboorlingen de weinige benoodigde katoe- 

 nen «oederen, chineesche theekopjes, enz. van chineesche of ternataansche han- 

 delaren inruilen, die eenige keeren 's j aars deze streken bezoeken. J&otlan is in 

 massa in het bosch te vinden en de uitvoer daarvan zoude aan de inboorlingen 

 belangrijke voordeelen opleveren, indien zij zich op het snijden meer wilden toe- 

 leggen. Vermelding verdient nog, dat op Morotaï de oude duiten, evenals vroeger, 

 in omloop zijn; ja dat de inboorlingen ze zelfs prefereren en de centen dikwijls 

 weigeren, zeggende, dat deze doewit loeti zijn. De omstandigheid, dat de pokken 

 in deze streken toevallig op hetzelfde tijdstip uitbraken, waarop de nieuwe centen 

 bekend werden, heeft misschien wel aanleiding tot dit bijgeloof gegeven. De Chi- 

 nezen maken van dit vooroordeel in hun belang gebruik door de inlanders slechts 

 met oude duiten te betalen en de centen tegen duiten (l cent = 1 duit) in te 

 wisselen. 



Ik vertoefde te Sangoh eene maand en bragt eene aanzienlijke kollektie bijeen, 

 vooral van insekten. Dieper in het binnenland in te dringen was mij niet mogelijk 

 ten gevolge van het volkomen gebrek aan wegen, de bijgeloovige tegenzin der in- 

 boorlingen tegen zulk eene onderneming en het uiterst geringe vertrouwen, dat 

 ik aan mijne ternataansche schepelingen kon schenken. Intusschen bezocht ik met 

 kleine praauwen herhaaldelijk het omtrent 2 uren noordelijker gelegen Mira. Die 

 kampong is iets kleiner dan Sangoh en ligt aan eene ruime, naar het oosten 

 opene, baai. Bij oostelijke winden is de branding zeer sterk, zoodat groote praau- 

 wen niet landen kunnen zouder gevaar te loopen van op het strand te worden 

 geworpen. Mijn plan om van Sangoh over Mira en Sakitta, eene nog noordelijker 

 gelegen kampong, naar de noord-kaap van Moro te zeilen kon ik bij de toen 

 heerschende noordelijke wiuden niet uitvoeaeu. 



Den 10 dea Januarij vertrok ik des middags van Sangoh en overnachtte in de 

 baai aan den z.-o. hoek van Moro. Den volgenden dag werd de reis met aan- 

 vankelijk gunstigen wind voortgezet, doch spoedig draaide deze naar het u.-w., 

 zoodat wij van de kust afdreven, den nacht op zee moesten doorbrengen en ons 

 den volgenden ochtend digt bij ïabello bevonden, van waar wij nog dienzelfden 

 dag Toetomaléo op de kust van Halmahera bereikten. Hier zag ik mij, behalve 

 door tegenwind, nog door eene andere omstandigheid tot een oponthoud van eenige 

 dagen genoodzaakt. Twee van mijne ternataansche schepelingen hadden de reis te 

 Ternate als rekonvalesceuteu van de beri-beri met mij aanvaard, hetwelk mij 

 toen echter onbekend was gebleven. Gelijk te verwachten was, kregen deze men- 

 schen bij de vermoeijenissen der reis hunne ziekte spoedig terug en hun toestand 

 was in de laatste dagen zoo verergerd, dat ik voor hun leven vreesde. Ik besloot 

 dus, te meer omdat zij het zelven wenschten — de één behoorde iu die streek te 

 huis — hen naar Galela terug te zenden en van den oetoesau twee andere mefi- 

 schen in hunne plaats te vragen. Na terugkomst van daar wilde de djoeragan van 

 die gelegenheid gebruik maken om de praauw, die hij tot dat einde te Toeto- 

 maléo in mijn naam gehuurd en waarschijnlijk niet oetaald had, te stelen en naar 

 Ternate mede te nemen. Ten einde dit te voorkomen liet ik de praauw door twee 

 matrozen terugbrengen, waarop de djoeragan in 't geheim wegliep. Te vergeefs 

 wachtte ik twee dagen op zijn terugkeer en moest eindelijk alleen de op dien 

 tijd van het jaar gevaarlijke reis rondom Tandjoug Bissoa ondernemen. De weg- 

 geloopen drie schepelingen waren, gelijk ik later hoorde, met eene praauw, waar- 

 schijnlijk de gestolene, over Dodiuga naar Ternate teruggekeerd. Intusschen wenschte 



