— 345 — 



geweest eene groote en belangrijke reis te doen, gelijk aanvankelijk mijn voor- 

 nemen was. De hoofdoorzaak daarvan was — gelijk uit de volgende regelen zal 

 blijken — nagenoeg uitsluitend gelegen in de geringe hulp en medewerking, 

 eigenlijk tegenwerking, der inlaudsche hoofden, waardoor ik herhaaldelijk aan te- 

 leurstellingen en moeijelijkhedeu werd blootgesteld, welke ik maar al te dikwijls 

 niet bij magte was te overwinnen. Zoo heeft b. v. de sultan van Tidore, dooi- 

 den resident op mijn verzoek uitgenoodigd om mij voor mijne laatste reis met 

 eenige geschikte schepelingen te helpen, in plaats van deze uitsluitend tuinlieden (!) 

 gezonden, mensehen, te huis behooreude op de halve hoogte aan den piek van 

 Tidore, die nimmer te voren eene zeereis hadden gedaan en geheel onbekend 

 waren met hetgeen tot het zeewezen behoort. Met zulke lieden kon ik natuurlijk 

 niet veel uitvoeren, maar moest vroeger dan iu mijn oorspronkelijk plan lag naar 

 Ternate terugkeeren. Opmerking verdient de omstandigheid, dat de schrijver van 

 den sultan, die deze menschen naar Ternate bragt, mij verzekerde, dat zij alle 

 zeer geschikte en bekwame zeelieden waren, ofschoon het tegendeel hem wel be- 

 kend moest wezen. En toen ik mij na terugkeer bij den resident daarover be- 

 klaagde, liet de sultan zeer naïf zeggen, dat ik voorzeker goede schepelingen zoude 

 gekregen hebben, indien ik Pataui — gelegen aan den uitersten hoek van het 

 zuidoostelijke schier-eiland van Halmahera — had aangedaan, of met andere woor- 

 den, indien ik de p. m. 70 mijlen (volgens de kaart van Melvill van Carnbee) 

 lange reis "rondom Halmahera gelukkig had afgelegd. Behalve dat zulks met de 

 mij gezonden tuinlieden niet mogelijk zoude geweest zijn, zoude mij die hulp 

 weinig gediend hebben om reden het wegens de van April tot November heer- 

 schende zuidoost-moesson meer dan twijfelachtig was of ik van Patani een van 

 de tusschen Halmahera en Nieuw- Guinea gelegen eilanden had kunnen bereiken. 

 Gedurende de maand Mei hield ik mij onledig met de noodige reparatiën aan 

 mijne beide praauvven te laten doen. Bij de moeijelijkheid om te Ternate bruik- 

 bare werklieden en de noodige materialen te krijgen, vorderde deze arbeid slechts 

 langzaam, ofschoon ik het aan moeite noch eigen toezigt liet ontbreken. Ook bij 

 deze gelegenheid óndervond ik moeijelijkhedeu van de zijde der inlaudsche hoof- 

 den. Ik had namelijk met een houtkapper op Dodinga (Halmahera) eene over- 

 eenkomst gesloten tot levering van eenige planken. Niettegenstaande het dorpshoofd 

 van Dodinga met deze overeenkomst evenals met de omstandigheid, dat ik in 

 kommissie voor het goevernement reisde, bekend was, dwong dit hoofd den hout- 

 kapper voor hem partikulier werk te verrigten, ten gevolge waarvan ik natuurlijk 

 de planken bijna eene maand later ontving, dan afgesproken was, en zoodoende 

 nutteloos tijd en geld verloor. Eindelijk, in de eerste dagen van Juuij waren mijne 

 praauwen zoover hersteld, dat ze ten minste konden zee bouwen en ik de reis, 

 al was het ook slechts tot naar Kajoa, kon aanvaarden. Ik had namelijk, gelijk 

 reeds in mijn laatste berigt is aangehaald, door welwillende tusschenkomst van 

 den resident een schrijven ontvangen van den sultan van Ternate aan het hoofd 

 van dit eiland, houdende bevel om mijne vaartuigen door één van de aldaar woon- 

 achtige scheepstimmerlieden van z. h. in goeden staat te doen brengen. Aange- 

 zien nu de op mijn verzoek van den sultan van Ternate gevraagde schepelingen 

 insgelijks in het begin van Junij gereed waren, besloot ik de eene praauw met 

 mijne 6 jagers en een gedeelte mijner bagaadje naar Kajoa vooruit te zenden, ik 

 had namelijk den resident verzocht, voor de eene mijner praauwen ternataausche, 

 voor de andere tidoreesche schepelingen aan de sultans aan te vragen, aangezien 

 het waarschijnlijk was, dat ik op mijne reis èn Ternataansch, èn Tidoreesch grond- 

 gebied zoude aandoen. Aangezien men met praauwen reizende en geen groot aantal 

 schippers hebbende, geheel afhankelijk is van de toevallig heerschende winden, 

 had ik op Ternate nog geen bepaald reisplan gemaakt, maar mij slechts voorge- 



