— 349 — 



bosschen van die streek sago te kloppen, terwijl ik mij bezig hield met natuur- 

 kuudige onderzoekingen. Ik kwam echter slechts tot aan den z.-o. hoek van het 

 eiland. De branding aan de hier lage en ondiepe, aan koraalbanken rijke, kust 

 was zoo sterk, dat ik met de mij als matrozen medegegeven tidoreesche tuinlieden 

 niet van de kust kon afhouden, maar gevaar liep op de klippen te worden ge- 

 worpen. Ik besloot dus terug te keereo en naar Obi-Lattoe te gaan met het doel 

 om van daar nog eens eenige matrozen, ten einde zich van sago te voorzien, naar 

 Ajer-besar te zenden. Ik bleef te Obi-Lattoe tot einde Augustus en besteeg in 

 dien tijd tweemaal den zeer steilen piek van dit eiland. Obi-Lattoe is doorgaans 

 bergachtig en heeft aan zijnen n. kant 4 diepe inhammen, die goede ankerplaat- 

 sen voor praauwen vormen. Ook is er goed drinkwater. De n.-o. hoek, waar ik 

 met mijne praauwen lag, tegenover het kleine eiland Toessah, werd mij als // tampat 

 badjak" of de plaats, waar de zeeroovers zich van water voorzien alvorens naar 

 Bangaai over te steken, opgegeven. Dat deze mededeeling niet geheel uit de lucht 

 gegrepen was, bleek mij daaruit, dat ik aldaar een met steenen belegde waterkom, 

 voorts eenige graven en ananasplanten vond. Ook gebeurde het meermalen, dat 

 tabelloreesche praauwen, zoodra ze. om den hoek komende, mijne praauwen zagen, 

 met den meest mogelijken spoed zich verwijderden. Notenboomen vond ik op 

 Obi-Lattoe op verscheidene plaatsen, evenals op het slechts door eene smalle straat 

 daarvan gescheiden Tandjong Pala, den westelijksten hoek van Obi-major. Van 

 Obi-Lattoe begaf ik mij naar Belang, een lang en laag eilandje, dat noch water, 

 noch eene goede ankerplaats heeft. Hetzelfde geldt van het kleiue, bezuiden Belang 

 gelegen eilandje Poeloe-Telor. Van Belang zeilde ik langs de zuidkust van Bossa 

 tot aan het, aan diens oosthoek gelegen eilandje Samatare, ten einde met den eer- 

 sten gunstigeu wind naar de zuidspits van Halmahera over te steken. De onstuimige 

 zee maakte intusschen het vertrek onmogelijk, ja ik zou nog langer gewacht heb- 

 ben, als niet mijne schepelingen ernstig gebrek hadden geleden, zoodat ik er in 

 toestemde om in den nacht van den 2 den op den 3 den September de reis te aan- 

 vaarden. De overal betrokken lucht voorspelde intusschen niets goeds. Evenwel 

 ging aanvankelijk alles wel. Tegen den middag werd echter de oostelijke wind 

 aanmerkelijk sterker, zoodat ik koers hield op Batjan. Om 3 uur ging de wind 

 in een storm over, die mijne tidoreesche tuinlieden weldra zeeziek maakte, zoodat 

 mijne praauw geheel eene prooi der golven was en ik eenige uren in wezenlijk 

 gevaar verkeerde, totdat het tegen den avond gelukte door noodseinen de andere, 

 ver afgedrevene, praauw in de nabijheid te roepen en mijne jagers over te nemen. 

 Ik zelf en de djoeragan hielpen roeijen en zoodoende werd, nadat de storm 's avonds 

 was gaan liggen, na middernacht de kust van Batjan bereikt. Doch eerst om 5 

 uur waren wij op eene plaats, waar men ankeren kon en ik dus aan mijne sche- 

 pelingen eene kortstondige iust gunde. Tegen den avond waren wij voor de hoofd- 

 plaats en om 7 uur liep ik met hoog water de mond van de Amasing binnen. 



Ik. ontmoette op Batjan den pruissischen natuuronderzoeker von Martens, die 

 reeds eenigen tijd aldaar had vertoefd zonder veel uit te voeren. Hij vertrok reeds 

 weinige dagen na mijne komst. Mijn plan was op Batjan slechts zoo lang te 

 blijven, totdat mijne ten gevolge van den storm zwaar lek gewordeue praauwen 

 zouden zijn hersteld. Ik liet ze dus op strand halen, waarbij weldra bleek, dat 

 ze eene belangrijke reparatie moesten ondergaan en het niet raadzaam was met 

 zulke vaartuigen de reis naar de zuidspits van Halmahera te aanvaarden. Ik be~- 

 sloot dus direkt naar Kajoa te gaan en eerst na beëindigde reparatie de reis 

 voort te zetten. Den tusschentijd wilde ik besteden aan een zoologisch onderzoek 

 van het eiland, aangezien dit volgens schrijven van den direkteur van het Leid- 

 sche museum zeer wenschelijk was. Den 22 sten September van Batjan vertrokken, 

 was ik reeds den 24 sten des middags op Kajoa. Tot mijne niet geringe verbazing 



