— 363 — 



om zijne handelszaken, de op bepaalde tijden aan zijn leenheer te leveren voor- 

 werpen en de dagelijksche levensbehoeften. Met uitzondering van de onder zijn 

 onmiddellijk gezag staande distrikten heeft hij van Waigioe, zijne bevolking enz. 

 een zeer onvolkomen kennis en bleek hij mij zelf met de ommelanden van het zoo 

 dikwijls door hem bezochte Oemka onbekend te zijn. Zoo b. v. kon hij mij 

 niet opgeven, of op het eiland Mesmessara (Koning Willems-eiland) een haven 

 of ankerplaats is en op verscheidene andere vragen kreeg ik geheel andere ant- 

 woorden dan de heer von Eosenberg, met uitzondering natuurlijk van die, welke 

 betrekking hadden op de bij zijne installatie tot radja en die van andere hoofden 

 gebruikelijke vormen. Wat de naam ,/ Waigioe 1 ' beteekent, heb ik niet met ze- 

 kerheid kunnen te weten komen. De radja, door mij daarna gevraagd, beweerde 

 eerst het—niet te weten, en toen ik hem aan het dienaangaande den heer von Rosen- 

 berg medegedeelde herinnerde, meende hij, dat hij zulks wel is waar had gezegd, 

 maar met bijvoeging, dat het slechts eene vooronderstelling van hem was; dat 

 namelijk wair (de r naauwelijks te hooren) gelijkbeteekenend is met het maleische 

 woord ajer; dat voorts eene in het meer van Waigioe gelegen //gioe 11 hut be- 

 teekent en dat dus uit die beide woorden mogelijk de naam Waigioe kon zijn 

 ontstaan (!!!). Intusschen ondervroog ik daarover ook eenige papoes uit het 

 bovengenoemde dorp Froeïn, die niet zelden naar Oemka kwamen om vruchten, 

 enz. te verkoopen of te verruilen en waaronder er eenige waren, die goed maleisch 

 spraken. Deze zeiden mij geheel eenstemmig, dat ajer ^ wair en tanah ~ se- 

 prop was, maar omtrent 1/ gioe' wisten ze niets op te geven; slechts een enkele 

 zeide mij later, dat //gioe" de naam van de onrijpe, nog niet ter bereiding ge- 

 schikte sago, maar een zelden gebezigd woord is (?). Ofschoon ik dus geene 

 bepaalde verklaring van het woord Waigioe kan geven, schijnt toch die van 

 den heer von Kosenbekg meer dan problematisch te wezen. Ook hetgeen die heer 

 (1. c. pag. 881) over de benaming der papoesche bewoners berigt, dat deze na- 

 melijk door de strand bewoners hindoe werden genoemd, is niet volkomen juist* 

 Ik heb die benaming gedurende mijn verblijf te Oemka nooit gehoord; maar al- 

 tijd slechts die van // alfoeroe" of // papoea." Op mijne dienaangaande aan den 

 radja gedane vraag kreeg ik ten antwoord, dat die namen in zeker opzigt allen 

 gelijkbeteekenend zijn, dat nagenoeg alle papoes hindoes en tevens ook alfoeren 

 zijn. Ik begreep dat antwoord natuurlijk niet en ontving nu na herhaalde vra- 

 gen de volgende nadere verklaring: //De papoes, 1 '' zeide de radja, //zijn op wei- 

 nige uil zonderingen na allen hindoes, evenals de Tabellorezen en andere bewoners 

 van Halmahera, want ze hebben geen godsdienst — waarmede hij natuurlijk het 

 mohammedanisme bedoelde — maar zij zijn grootendeels tevens alfoeren, omdat zij 

 in het bosch wonen of een rondzwervend leven leiden en om onze (t. w. de 

 tidoreesche hoofden) bevelen weinig of niets geven." Uit deze verklaring zoude 

 dus blijken, dat het woord hindoe slechts op de godsdienst betrekking heeft en 

 zooveel is als // ongeloovige heiden, 11 terwijl het woord alfoeroe een vrij mensch 

 beteekent. 



Evenals Gebeh schijnt ook Waigioe geene oorspronkelijke bevolking te heb- 

 ben, maar deze afkomstig te zijn van JNieuu-Guinea. Alfoeren van Halmahera 

 (Tabellorezen) en ïidorezen, welke sinds oude tijden deze eilanden bezoeken en 

 niet zelden jaren lang aldaar vertoeven, hebben zich met de papoesche bewoners 

 vermengd en zoodoende is een gemengd ras ontstaan, waarvan het niet zelden moei- 

 jelijk is te zeggen, of men het voor alfoersch of papoesch moet houden. In de 

 binnenlanden moeten eenige kleine dorpen uitsluitend door echte papoes be- 

 woond zijn, welke mijne aanhoudende ongesteldheid mij belette te bezoeken. Over 

 de bewoners van Waigioe, hunne zeden enz. behoud ik mij voor na mijn voor- 



