DE LEER DER BEMESTING. 183 



wing van den wilden plantengroei op onbebouwde , droge 

 velden leerde. Enkele stoffen kunnen ook door verdamping 

 in de lucht opgenomen worden en zoo voor den bodem ver- 

 loren gaan, dit is o. a. het geval met het koolzuur en met 

 sommige stikstofverbindingen. 



In de tweede plaats verliest de akker voortdurend organi- 

 sche stof. Deze wordt als humus in den grond gebracht 

 en vergaat daar langzamerhand onder voortdurende productie 

 van koolzuur. En daar dit koolzuur de onmisbare voorwaarde is 

 voor de oplossing der anders onoplosbare bodembestanddeelen, 

 dat is dus voor de overbrenging van deze in dien toestand, 

 waarin de plant ze kan opnemen, is het verlies van organi- 

 sche stof niet alleen onvermijdelijk , maar zelfs een nuttig en 

 gewenscht verschijnsel , dat men moet trachten te bevorderen. 

 Hieruit volgt dus, dat de bemesting met organische stoffen 

 een even noodzakelijke voorwaarde voor de blijvende vrucht- 

 baarheid van een akker is. Slechts in zeer enkele gevallen 

 kan het koolzuur door anorganische zouten worden vervangen 

 en is dus de toevoer van organische mest overbodig, of is 

 de bodem van nature zoo rijk aan deze stoffen , dat van een 

 kunstmatige toevoeging geen sprake behoeft te zijn , gelijk 

 b. V. op veengronden het geval is. 



Tegenover deze oorzaken van toenemende onvruchtbaarheid 

 moet nu de landbouwer even krachtige oorzaken van toenemende 

 vruchtbaarheid plaatsen. Hij zou dit kunnen doen, door nauwkeu- 

 rig te onderzoeken , welke organische stoffen in den loop van 

 het jaar uit zijn akker verdwenen waren en in welke hoeveel- 

 heid, en door eveneens de vermindering van het humusgehalte 

 van zijn grond te bepalen. Hij zou dan elk dezer stoffen afzon- 

 derlijk in de vereischte hoeveelheid kunnen toevoegen en zoo- 

 doende den oorspronkelijken toestand volkomen herstellen. Het 

 is echter duidelijk, dat deze methode even omslachtig als 

 moeilijk uitvoerbaar zou zijn , of liever , dat zij veel te groote 

 onkosten zou veroorzaken. Vandaar dat een geheel andere 

 weg gewoonlijk wordt gevolgd. Deze wordt als het ware van 

 zelf aangewezen door de natuur van de organische mest, die 

 in den landbouw het gemakkelijkst kan worden verkregen. Deze 



