2?0 



In de Natiiiirkiinde wordt echter mei energie niel bepaald 

 een hooge graad van arbeidskracht bedoeld: alle arheidskrachl 

 heel energie. In elk verval van een stroomend water, hoe 

 klein ook, zit energie, want het kan gebruikt worden om een 

 walerrad in beweging te hrengen. Alle brandstoffen kunnen 

 warmtebronnen worden en leveren dan energie, — getuige de 

 sloomwerkluigen; maar ook in hel dagelijksch leven verschaf- 

 fen wij ons telkens grootere en kleinere hoeveelheden warmte, 

 om daarmede iels te verrichten. 



Laat ons voor dezen avond aan het woord energie die 

 ruimere beteekenis hechten, onverschillig, of we aan geestelijke 

 of aan stoffelijke werkkracht denken. In het algemeen hebben 

 wij dan door energie te verslaan: hel vermogen om iels lot sland 

 Ie hrengen of met andere woorden : het vermogen om rnoeielijk- 

 heden uit den weg Ie ruimm of tegenstand Ie overwinnen. 



In dien zin bezit dus ieder menscli energie; in dien zin is 

 iedere handeling, ja zelfs elke uitgesproken of neergeschreven 

 gedachte eene uiting van energie-, in dien zin moet ook als 

 energie beschouwd worden hetgeen in de Staal huishoudkunde 

 rijkdom en kapitaal genoemd wordt: geld bijv. is dikwijls een 

 zeer krachtig middel om groole moeielijkheden uit den weg 

 te ruimen. 



Er is inderdaad eene treffende overeenkomst tusschen rijkdom 

 in staalhuishoudkundigen zin en arbeidsvermogen in natuur- 

 kundigen zin. Niet alleen dat beide soorlen van energie 

 optreden volgens zekere wetten , die door de beoefenaars van 

 beide wetenschappen worden opgespoord: — ook die wetten 

 zelve vertoonen somtijds eene verrassende analogie. 



Ik wensch hiervan een voorbeeld te geven. Een zeer een- 

 voudig verschijnsel uit hel maatschappelijk leven zal ik over- 

 brengen op natuurkundig gebied en ik kom daardoor zonder 

 moeite tol natuurwetten, die, op zich zelve beschouwd, niet 

 altijd even gemakkelijk tol klaarheid te brengen zijn. 



Hel is een dagelijks voorkomend verschijnsel in het maat- 



