221 



schappelijk leven, dat iemand, die overvloed van middelen 

 lieefl , wiens rijkdom loeneemt, weelderig gaal leven, ja lol 

 een hooyeren maalschappelijken sfand opklimt ; terwijl gebrek 

 aan middelen van beslaan, armcede, noodzaakt \oi bezuiniging , 

 bekrimping; dal heet men: de lering naar de nering zetten. 

 Maar als iemand op een grooler voel gaat leven , — niet uil 

 overvloed van middelen , maar uil andere drijfveeren , als 

 naijver ol" ijdelheid — dan moei hij noodzakelijk inteeren of 

 schulden maken: hij verarmt. Wie daarentegen zonder nood- 

 zaak bezuinigt, zich bekrimpt uU louter gierigheid , wordt rtjA;. 



Dezelfde verschijnselen doen zich hiel verrassende overeen- 

 komst voor bij de warmte. In den hals van een glazen kolf 

 heb ik mei een kurk een glazen buis bevestigd, die na twee- 

 maal omgebogen te zijn verticaal naar omlaag gaal en mei 

 hel opene ondereinde in een bakje met kwik reikl. Ik heb 

 voorts zorg gedragen , dat het kwik in de buis lot op zekere 

 hoogte gerezen is; de ruimte in de kolf lol aan den top der 

 kwikkolom bevat niets dan luchl. Houd ik een spiritusvlam 

 onder de kolf, dan wordt de lucht 7'ijker aan warmte, en 

 lerstond veroorlooft zij zich de weelde van een grootere 

 ruimte ; zij heeft thans de noodige middelen , de noodige 

 energie, om het kwik weg te duwen, gelijk blijkl uil hel 

 dalen der kwikkolom in de buis. Wordt zij afgekoeld, d. i. 

 armer aan warmte, dan moet zij zich bekrimpen. 



Wanneer echter lucht door andere oorzaken genoopt wordt 

 in een grootere ruimte zich te gaan bewegen , dan wordt zij 

 armer aan warmte: zij koelt af. Wordt zij genoodzaakt zich 

 in een kleinere ruimte te behelpen, dan spaart ze warmte: er 

 wordt warmte gewonnen. 



Deze beide verschijnselen zijn niet zoo gemakkelijk te ver- 

 loonen als de uilzetting door warmte en de inkrimping door 

 koude. Wie echter wel eens met een luchtpomp beeft zien 

 werken is in de gelegenheid geweest op te merkeu, dal 

 telkens, als de lucht in den recipiënt verijld werd, er een 

 nevel ontstond : die nevel is een neerslag van walerdamp , 



15 



