— 159 -^ 



en worden gemeden dooi- allen, die hen zien en kennen. 

 De landlieden herkennen hen reeds op den reid; af."' 



Niet beter dan de 7f/u^//'-pelgrims zijn de Mohamedaansche 

 pelgrims, die naar MckLu en Mfdiiui gaan. Macnamaka zegt 

 van hen: ,,Het is niet te verwonderen, dat cholera of ecnige 

 andere besmettelijke ziekte van IiuJir uit ziih met deze 

 pelgrims verspreidt. Niemand kan de niibreiding peilen van 

 de ellende en de vuilheid, die zith in de peisoon van vele 

 dezer pelgrims vertoont, die ze niet aan boord van een schip 

 heeft gezien. Arme oude mannen, aan den rand van het 

 graf staande, in lompen gehuld, die dour ongedierte bedekt, 

 zijn ; hunne lange baarden en haren mede daarvan wemelend. 

 Wanneer aan iemand de taak gesteld werd, een lading 

 menschelijke wezens te kiezen uit het endemisch gebied 

 der cholera, om waar ook maar mogelijk cholera te verspreiden, 

 moeielijk zou het gelukken een bende bijeen te garen, beter 

 daartoe in staat dan deze pelgrims, al waren dan ook de 

 schepen, die hen vervoeren niet zoo overbevolkt als dit het 

 geval is en zoo goed als men dit maar zoo kunnen wenschen."' 

 Het behoeft ons dan ook niet te verwonderen, dat van 

 1831 — 188;J de cholera l8-malen te }f('kkfi heerschte. en dat 

 4 dezer epidemieën zeer heftig waren, (lewoonlijk nam de 

 epidemie tijdens het Kurban-Baizan-feest een aanvang. 



Ook de verschillende oorlogen, waarin de cholera een 

 rol speelde, leveren bewijzen voor het overbrengen door 

 verkeer. Het Koninkrijk Sachsen b.v. had in 1866 zijn 

 hevigste epidemie, hetgeen door de Contagionisten in verband 

 wordt gebracht met den ooi-log. Von Pktthnkofkk ontkent 

 de juistheid dezer verklaring, wijl Bei/ereu niettegenstaande 

 dezen oorlog in dit jaar de kleinste zijner vier epidemieën 

 had. BeLje)r}is grootste epidemie met 7410 sterfgevallen 

 viel in het vredejaar 1854, de kleinste met 773 sterfgevallen 

 in het oorlogsjaar 1866. Hiki'I'K ontkent, dat deze rede- 

 neering van vox Pettkxkofek juist is. Unterfranken, het 

 eigenlijke tooneel van den oorlog en in alle cholera-epidemieën 

 weinig aangetast, hail in 1854 in de heftigste epidemie 



