— 177 — 



water door uit den bodem opstijgende dampen verwarmd is. 

 Het water verdwijnt hier j^eheel in den grond en komt een 

 eind lager als bron weder te voorschijn. Uit verscheidene 

 gaten, die eenigszins den vorm van kleine kiaters hebben, 

 ontsnapt waterdamp: de randen zijn met zwavelbloemen 

 bedekt. Door de niet onaanzienlijke dikte der laharmassa 

 en door het geringe waimtegeleideiid vermogen van het 

 poreuze puimsteen is het zeer goed verklaarbaar, dat de 

 onderste lagen nog zeer heet zijn. Wel is de massa door 

 watei- (wellicht in den vorm van stoom) verplaatst, maar 

 de afkoeling der grootere stukken was zeer zeker slechts 

 oppervlakkig, zoodat er nog genoeg warmte aanwezig is 

 om toevloeiend water in stoom om te zetten. De nieuw 

 ontdekte kraters en de v^erhoogde werkzaamheid van den 

 KeJoei moeten mijns inziens voor een groot deel aldus 

 verklaard worden. Sterke dampontwikkeling treedt juist 

 daar op, waar een riviertje een lahar ontmoet. Is de tempe- 

 ratuur hiervan dan hoog genoeg en is er voldoende water 

 dan is het mogelijk dat er zulke hevige ontploffingen plaats 

 hebben, dat er plaatselijke aschregens door ontstaan; dit is 

 onder anderen aan de rivieren Poetih en Scuioet het geval 

 geweest. Op de laatste plaats is het verschijnsel door 

 den administrateur van de onderneming Bintang na eene 

 hevige regenbui waargenomen. Hierbij werden zulke groote 

 hoeveelheden ascli opgeworpen , dat de planten in den omtrek 

 met eene flinke laag ervan bedekt waren. 



Op den Lahar Nf/oha werd op sommige punten in het 

 beekje een temperatuur van ruim 60' C. geconstateerd, terwijl 

 de bodem, vooral in de nabijheid dei- openingen waaruit 

 stoom ontsnapte, zeer warm was. Op eene diepte van 

 ongeveer ^2 nieter werd een temperatuur van 90 tot 100° C. 

 waargenomen. Hoog aan den bovenloop was het water echter 

 zeer koel. Daar eindigde de lahar plotseling in eene halfronde 

 kom, waarin zich van eene hoogte van 2 tot 3 nieter het 

 beekje stortte, dat hoogerop geheel het karakter aannam van 

 een bergstroompje , voortkronkelende tusschen oudere rol- 



LXII. 12k 



