186 



(lachten vóórkomen. In de eerste is er alleen tegenstelling 

 lusschen beweging en rust , wasdom en verval , vormen en 

 vergaan; in de andere lussclicn leven en dood, vooruitgangen 

 achteruitgang, waarheid en lengen, 



I. 



Ik verdeel de wereld der materie op de volgende wijze. Er 

 zijn vier primitieve sloffen of elementen waaruil alles is gemaakt: 

 aarde, water, licht en warmte. Deze kunnen wij mei onze 

 zintuigen, waarnemen. Eenigc hommels hebben inderdaad 

 het bestaan van een vijfde element vermoed , dal zij den naam 

 «lucht" geven. Maar ik geloof, dat het bestaan daarvan even- 

 min bewezen is, als de waarschijnlijkheid van dat beslaan kan 

 bewezen worden. Uit de natuur van den hommellijken gecsl 

 blijkt duidelijk, dat er maar vier oorspronkelijke en ondeelbare 

 sloffen hunnen bestaan. Ik zou mij daartoe slechts te wenden 

 hebben tot die vele uitstekende mclaphysici , die ik voor mij 

 zie. De quaestie zou daardoor in eens door de a priori-methode 

 zijn opgelost; maar ik sla een anderen weg in en wend mij 

 tot het gezonde verstand. Ik stel de vraag: heeft ooit iemand 

 uwer de lucht gezien, heeft hij ze ooit gehoord, heeft hij ze 

 gevoeld , geproefd of geroken ? Niemand ! Neen , niemand ! Het 

 bewijs door zinnelijke waarneming ontbreekt, en dat is toch 

 de eenige manier, waarop de hommel met de wereld der ma- 

 terie in kennis kan komen. Ik weet wel, dat men gevraagd 

 heeft: hoe kunt ge dan vliegen, zonder dat de lucht u draagt? 

 Ik antwoord : wij vliegen , omdat wij vleugels hebben ! (Er 

 wordt hard gelachen en ster/c geapplaudisecrd). Moge de lucht 

 zelve bewijzen, dat zij beslaat, dan zal ik haar erkennen — 

 anders niet! Want wind is geen lucht; dal is maar wind! 



Maar, geachle toehoorders, deze elementen zijn zoo maar 

 niet zonder orde door elkaar gegooid ; men kan een zekere re- 

 gelde opeenvolging daarbij waarnemen; zoo is de aarde inden 

 grond de basis van alles, al is ze het grofst, het minst be- 

 langwekkend; zij is het, waarop alles rust. Ik geloof daarom, 

 dat zij hel oudste element is. Dan komt het water, een tra 



