187 



hoöger dan de aarde, want het is vloeibaar, beweeglijken kan 

 vele vormen aannemen. Ook is hel de groote voedster des le- 

 vens. In de derde plaats is het licht te noemen , en het hoogst 

 slaat de warmte. Deze sluit de schoone reeks. De aarde aan 

 het eene einde is zichtbaar, tastbaar, hoorbaar, voelbaar, is 

 te ruiken, is door elk zintuig waartenemen: de warmte aan 

 het andere einde is zoo teeder, dat men ze maar met één 

 zintuig herkennen kan (toestemming). 



Uit deze vier elementen nu zijn alle dingen samengesteld — 

 rotsen, hoornen, de bloemen van de klaver, waaruit wij voe- 

 ding zuigen, en de bloemen van de pompoen, waarin wij dik- 

 wijls slapen, ja zelfs de trotsche en kostbare pracht der pa- 

 leizen, die wij bouwen, en de overheerlijke honig, dien wij 

 daarin als wintervoorraad opslaan. Zelfs de merkwaardige sa- 

 menstelling van ons lichaam — dit alles is alleen een combinatie 

 der vier elementen — en ik herhaal nog eens, uit de natuur 

 der dingen kan men bewijzen, dat er niet meer dan vier ele- 

 menten kunnen zijn. Er kunnen ook niet minder wezen (sensatie). 



Voorzeker aan al deze dingen ligt een plan ten grondslag. 

 Maar zijn zij het eind, het doel van hel heelal? Niets minder 

 dan dat; de stoffelijke wereld beslaat niet voor zichzelven; zij is 

 slechts de basis waarop een andere wereld rust, zij bestaat 

 nog voor iels anders; zij is niet het doel zelf. Zij heeft geen 

 zinnen , ze heeft geen bewustzijn , nog minder zelfbewustzijn. 

 Stelt eens dat het heelal met die stoffelijke wereld ophield, dat 

 het alleen uit die vier elementen en hunne onderlinge verbin- 

 dingen bestond , en verbeeldt u eens , dat uit een andere, meer 

 volkomen wereld een hommel kwam , die evenzoo volmaakt was 

 als de leden dezer vergadering , — wat zou hij van zoo'n zuiver 

 stoffelijke wereld wel zeggen , waarin beweging , organisatie en 

 groei de hoogste vormen van werkzaamheid waren? — Ik denk, 

 dat hij zoo'n wereld met afschuw verlaten zou ! — (Zeker! Zeker!) 



II. 



Beschouwen wij nu de wereld des geesles: hier is gedachte, 

 bewustzijn en, in den hoogsten zin. zelfbewustzijn: hier is de 



