188 



geest, die voor- en achteruit ziet, die kent en zich zelven 

 kent, die zich bewust is van zijn eigen denkproces. De 

 hommel leeft, voelt, denkt en wil. Aan den eenen kant is hij 

 wel genoodzaakt met het stoffelijke der elementen, waaruil zijn 

 lichaam bestaat, in aanraking te komen, omdat hij door de 

 stof gevoed wordt; maar aan den anderen kant is hij een gees- 

 telijk wezen. Daar gebonden, hier vrij! — Is de hommel ma- 

 terie? Niels minder dan dat, hij is geest, — geest in zich zelf, 

 uit zich zelf, van zich zelf, voor zich zelf en door zich zelf - r 

 Beslaat in deze wereld des geestes orde? Zoo oppervlakkig 

 beschouwd heeft het den schijn, dat die er niet is, omdat de 

 levensverschijnselen zoo verschillend zijn, omdat de wil zoo 

 uitelkaarloopend , zoo vrij is, omdat de vormen van het bestaande 

 zoo menigvuldig zijn. Zien we op de dieren, die lager staan 

 dan wij, die op elk blad rondkruipen, die in het licht en de 

 warmte van den dag fladderen of in het water zwemmen ! Een 

 klassificalie schijnt onmogelijk, want er schijnt geen orde te 

 heersenen. Maar als men de daadzaken langen tijd waarneemt, 

 dan meen ik, kan men een zeker grondbeginsel in die geheim- 

 zinnige wereld van leven en geest onderscheiden. Ik weet wel, 

 dat ik de eerste hommel ben , die zich aan zoo'n algemeene 

 beschouwing waagt. Vergeeft het mij , als ik mijne overtuiging 

 met een te groot zelfvertrouwen uitspreek, maar ik weet im- 

 mers, dat honderden uwer mijne dwalingen kunnen verbete- 

 ren, — als ik namelijk dwaal. 



Ik heb namelijk de grondbeginselen van het heelal in alle 

 onderdeelen van de wereld des geestes bestudeerd en vind twee 

 groote klassen van levende wezens: de oorspronkelijke dieren 

 en de gelede dieren (Protozoa en Arliculala). 't Zou voor de 

 metaphysici gemakkelijk zijn het bewijs te leveren , dat er twee 

 klassen moeten zijn en dat er niet méér kunnen bestaan ; want- 

 daar uit de wetten van den geest blijkt, dat er vier elementen, — 

 niet meer en niet minder — , moeien zijn , zoo blijkt uit diezelfde 

 wetten, dat er maar twee klassen van levende wezens kunnen 

 zijn; maar het ligt niet in mijne bedoeling mij met dit ver- 



