192 



De lagere dieren kennen geen metaphysika ; zij weten wel 

 wat, maar zij weten niet, dat zij weten. Op de groote heide 

 is er geen worm, geen wants, geen philosophische mijt, die 

 ooit over zijn denken nadenkt. Sprinkhanen kennen geen logica ; 

 het is een zinloos geweld, dat zij maken. Aan ons alleen be- 

 hoort de poëzie ; in de heerlijke gezangen van onze onsterfelijke 

 harden spiegelt zich de geheele natuur af en wordt nog schooner, 

 als ze tot het bewustzijn van den hommel doordringt ! — (Storm- 

 achtig applaudissement.) Maar er is nog een ander gebied van 

 het hooger staande bewustzijn, dat ook ons toebehoort, het is 

 tegelijk wetenschap en kunst! Ik bedoel de politiek. Onze so- 

 ciale toestanden zijn geen ruwe opeenhoopingen van levende 

 wezens, zooals de hoopen van rupsen; het zijn hooger geor- 

 ganiseerde, politieke staten. Hoe majestueus is de tegenwoor- 

 digheid onzer koningin , hoe oneindig is hare wijsheid ! — (Storm- 

 achtig , langdurig applaudissement.) 



Welk een wondervolle geleerdheid hebben wij al verkregen! 

 Onze gedachte alleen is de werkelijke maat voor alles. Maar 

 waarom zou ik de wonderbare kracht van onze hooge superio- 

 riteit voor alle uiterlijke dingen bewijzen, daar ik het bewijs 

 er van voor mij zie in de beroemde personen, die elke be- 

 slaande, mogelijke of denkbare voortreffelijkheid vertegen- 

 woordigen ? 



c.) Beschouwen wij nu de belrekkingen , die tusschen ons en 

 de wereld der slof aanwezig zijn. Deze schijnt alleen voor ons 

 nul te bestaan. Ik wil hier maar een enkele daadzaak vermel- 

 den, want daarnaar kunt gij over alle andere oordeelen, om- 

 dat zij een «experimenlum crucis" oplevert, omdat zij een leids- 

 vrouw is, die den weg aantoont, waarop de natuur wandelt. 

 Over de geheele aarde groeit de roode klaver in verbazende 

 hoeveelheid, in haar diepen kelk ligt de overheerlijke honig 

 verborgen, die nectar der wereld. Maar die kelk is zoo diep, 

 dat geen ander insekt den zoeten schat op haren bodem berei- 

 ken kan ; zelfs de gemeene honigbij , die in de geregelde reeks 

 der wezens het dichtst bij ons staat, moet haar voorbij gaan; 



