195 



Dit , mijne vrienden ! is dus het doel der wereld — de hommel. 

 Dit is haar plan: voor hem voor te bereiden, voor hem te 

 zorgen, hem te ontwikkelen. Hier eindigt de werkzaamheid 

 van het heelal. Noch de stoffelijke, noch de geestelijke wereld 

 kan zich verder ontwikkelen. Verder dan de onze is geen voor- 

 uilgang mogelijk: boven ons geen soort van wezens, die naar 

 een ander plan gevormd zijn. 



Maar , mijne hoorders ! ons veelzijdig bewustzijn is nog tot 

 iets anders instaat , dat ik nog niet heb genoemd en dat ik 

 het meest hoogacht; ik bedoel: de kracht der kritiek , de moge- 

 lijkheid om te prijzen en die om te berispen. Laten we die 

 hoogste macht van den hommel toepassen op het heelal zelf! 

 Dat is het geschikste voorwerp voor onze kritiek. Want 't zou 

 eenvoudig belachelijk worden als een gregarine het heelal zou 

 willen kritiseeren ; even zoo belachlijk zou het zijn van een 

 dartele kapel, een sprinkhaan, een krekel, of zelfs van een 

 groolen kever, maar voor ons ligt het universum in het niveau 

 van het hommellijk bewustzijn. Ik wil nu eens wat kritiek 

 uitoefenen over het heelal in zijn geheel en in enkele zijner 

 onderdeden. 



Ik hoop, dat gij het niet te aanmatigend zult vinden, als 

 ik mij op dit oogenblik beschouw als de vertegenwoordiger 

 van het hommeldom. Ik heb daartoe iets vóór bij anderen. 

 Een booge, bijna nooit bereikte leeftijd werd mijn deel. Ik heb 

 vier zomers rondgevlogen en ik heb menigen win (er doorge- 

 droomd; het getal mijner jaren komt overeen met dat mijner 

 poolen en sprieten van ééne zijde: mijn oog is nog niet dof 

 en mijn natuurlijke kracht nog niet verzwakt. Dit geeft mij 

 eenig voordeel boven ons gcheele, kort levende geslacht. 



Al mijn lijd heb ik aan de wetenschap gewijd; » des zomers 

 in bet veld, des winters in mijn kluis" dat is gedurende mijn 

 geheele leven mijn molto geweest. Ik heb verre reizen gedaan 

 en heb de geheele wereld gezien. Van deze plaats, waar mij- 

 ne voorouders woonden, maakte ik tochten naar oost en west , 

 naar het zuiden en het noorden ; in elke richting reisde ik vier 



