19G 



volle dagen en eindigde aan de grenzen der wereld; ik ben 

 op den lop van den hoogslen pijnboom l ) geweest, ja, ik ben 

 er zelfs overheen gevlogen en heb den hemel belast ; ik ben 

 dieper in de aarde gedrongen dan ooit vóór mij een bommel 

 deed, tot lienmalen mijne eigene lengte! — • nog krijg ik een 

 rilling als ik er aan denk, dat ik daar den grond van deze 

 rensaebtige wereld heb aangeraakt. lic beb, in wetenschappe- 

 lijk opzicht, in betrekking' gestaan met alle pbilosopben , die 

 nu op aarde leven, en beb alles bijeenvergaard, wat de lijd 

 ons beeft nagelaten van de groote denkers, die vóór ons leef- 

 den; mij is bet standpunt bekend, waarop bet hommelbewusl- 

 zijn in vervlogen tijden stond en waarop bel llians verkeert. 

 Als ooit een bommel kritiek mag uitoefenen, dan ben ik die 

 bommel; en als ik optreed als beoordeelaar van bet een of 

 ander, dan is dal van bet heelal zelf, want ik beb mijn leven 

 lang gestudeerd; als ik dan iets weel of weten kan, dan is bel 

 het geheel der dingen , de stoffelijke en de geestelijke wereld te 

 gelijk. Deze dus wil ik beoordeelen ! (Sensatie.) 



Van het heelal in zijn geheel beschouwd, van het geheel 

 der dingen, als geheel beschouwd, zeg ik: het bevalt mij nog 

 al en ik schenk het gaarne mijne goedkeuring. Ik bewonder 

 zijn plan, ik versla de wijsheid er van, omdat zij mei de 

 onze verwant is. Het plan van het heelal is goed, het doel 

 voortreffelijk en door ons op den voorgrond gekomen. Het is 

 echter niet zóó groot en ook niet zóó verbazingwekkend, als 

 wij gewoonlijk hebben vermoed. Maar, geachte toehoorders! 

 als ik over de onderdeden begin te praten , dan moet ik ecnigs- 

 zins meer gereserveerd spreken. Ik kan niet alles goed vinden. 

 Vergun mij in eenige bijzonderbeden te treden. 



Ik heb veel op met de natuur en de constitutie der hommels ; 

 zij is uitstekend, geheel en al kracht. Ik keur ze goed. Daar 

 is niets aan toe te voegen; ik kan geen fouten vinden. Maar 

 wel zijn er fouten in onze betrekkingen tot de stoifclijke wereld. 



1) Abies pectinala 



