290 



Wat hiervan ook wezen moge , zooveel is zeker, dat de 

 aangewende moeite om deze landen met den kakaoboom 

 te begiftigen niet geheel vruchteloos bleef, en dat de Ame- 

 rikaansche stamvaders in den rijken bodem van Noord- 

 Celebes voorttellende, leven schonken aan een nakroost, het- 

 welk, hoezeer verbasterd, zich tot den huidigen dag hier 

 voortplante en na eene reeks van jaren onopgemerkt en 

 verwaarloosd geweest te zijn, eindelijk de aandacht tot zich 

 trok en voor de ingezetenen van dit gewest eene bron van 

 rijkdom werd. 



De van enkele op erven en in kleine tuinen verspreide 

 boomen verkregene kakao voorzag in de behoefte der plaat- 

 selijke konsumptie. Verder ging het doel der aanplanting 

 niet, tot dat omstreeks het jaar 1822 eenige te Manado ge- 

 vestigde Europeanen en Chinezen, daartoe uitgelokt door de 

 navraag van Manillesche handelaren, zich meer op de kui- 

 tuur begonnen toe te leggen , daarin weldra gevolgd door de 

 inlandsche landbouwers in de nabijheid der hoofdplaats ge- 

 zeten. 



Dat die kuituur evenwel nog lang birmen enge grenzen 

 bepaald bleef, blijkt uit het geringe cijfer van den uitvoer, 

 welke tot 1830 eene hoeveelheid van 100 pikols 's jaars niet 

 te boven ging, zijnde uitgevoerd, in: 



1825 4Ö pikols 



1826 36 » 



1827 58 » 



1828 — .» 



1829 56 . 



Sedert 1850 nam de kakaokultuur eene hoogere vlugt. 



De europesche en chinesche landeigenaren breidden hun- 

 ne plantaadjen aanmerkelijk uit en behaalden daarmede 

 aanzienlijke winsten, terwijl ook de inlandsche bevolking, 

 door die groote voordeden geprikkeld, meer en meer aan- 

 plan tingen daarstelde. 



Bereikte de boom al niet den omvang en de ontwikke- 

 ling, waartoe hij in zijn Vaderland geraakt, van bijzondere 



