294 



De uitvoer beliep in: 



1852 810 pikols-, 



1855 600 



1854 1225 



1855 950 



1856 1700 



1857 950 



1858 - 2650 



Ten aanzien van het hooge cijfer van 1858, moet tot 

 opheldering aangeteekend worden, dat daaronder, ofschoon 

 de oogst buitengev^oon gunstig was , zich eene zekere hoe- 

 veelheid kakao van het voorafgaande jaar bevond, welke, 

 bij gebrek aan scheepsruimte in dat jaar, niet werd uit- 

 gevoerd. 



Maar ook afgescheiden hiervan, kan de uitvoer van af 

 1850 en misschen reeds van eenige jaren vroeger, niet tot 

 maatstaf strekken ter beoordeeling van voor- of achteruit- 

 gang der kakao-kultuur in de Minahassa, omdat in de 

 cijfers van dien uitvoer gedeeltelijk begrepen is de produk- 

 tie van de Sangi-eilanden , van Gorontalo en van de lan- 

 den op de Noordkust van Celebes, alwaar de bevolking 

 zich sedert eeuige jaren vrijwillig op de kakao-kultuur 

 heeft toegelegd. 



Op welk tijdstip zulks aanving en wanneer voor het eerst 

 kakao uit die streken naar Manado gebragt en van daar 

 uitgevoerd werd, kan niet met naauwkeurigheid worden 

 opgegeven , maar stellig had dit laatste in toenemenden 

 graad plaats van af 1850. 



Buiten de Minahassa werd het eerst in groote hoeveel- 

 heid kakao geplant op de Sangi-eilanden. Aanvankelijk 

 was daar, even als in de Minahassa , de boom vrij van ziek- 

 te en het produkt van superieure hoedanigheid , doch de 

 kuituur ontging er het lot niet, haar in de Minahassa be- 

 schoren. Die gunstige toestand was op de Sangi-eilan- 

 den evenmin van langen duur. Sedert een viertal jaren is 

 er de kakao-boom aan dezelfde kwijning onderhevig. 



