293 



In de landen ter noordkiist, waar het kakao planten iets 

 later aanving en welke kortelings zich nog mogten ver- 

 heugen in het bezit van gezonde hoornen en een aller 

 schoonst produkt, hetwelk / 100 tot / 120 den pikol haal- 

 de , is sedert een paar jaren de bewuste ziekte mede door- 

 gedrongen. 



Gelukkig is dit het geval tot dus verre niet of althans 

 in zeer geringen graad in Gorontalo, alwaar de kuituur 

 het laatst ingevoerd en gedurende de jongst verloopene 

 jaren belangrijk uitgebreid werd, en van waar tegenwoor- 

 dig de beste kakao verkregen wordt. 



In 1858 bedroeg de uitvoer te Gorontalo 400 pikols, te- 

 gen eenen gemiddelden prijs van f 80 de pikol. 



Ik noemde hiervoren de afstammelingen van de door de 

 Spanjaarden in de zeventiende eeuw herwaarts overgebragte 

 amerikaansche kakao-boomen , verbasterd. Dat ze dat in- 

 derdaad zijn, hieromtrent kan, dunkt mij, geen twijfel be- 

 staan, wanneer men de hier zelfs gunstig ontwikkelde 

 boom, wat uiterlijk aanzien, vorm en produktie betreft, 

 vergelijkt met den kakao-boom , zooals die volgens Porter 

 (de Landbouw tusschen de Keerkringen) in midden- Amerika 

 voorkomt. 



Immers , terwijl hij daar eenen stam maakt van acht 

 tot tien en meer voeten hoogte en eene kroon heeft, welke 

 in omvang met dien van den kersenboom wordt gelijkge- 

 steld , ziet men hier in den regel korte stammen , welker 

 middellijn zelden eene dikte van twee nederlandsche pal- 

 men overschrijdt en waaruit ter hoogte van één, twee 

 tot zes voeten , twee a drie vertikale hoofdtakken ontsprin- 

 gen, welke met hunne horizontale zijtakken eene kroon 

 vormen van geringen omvang. Zelfs de enkele kakao-boo- 

 men, welke ik vroeger op Java te zien kreeg, kwamen, 

 wat het uiterlijke betreft, meer dan de manadosche met 

 de amerikaansche type overeen. 



In Amerika bereikt de kakao-boom eenen hoogen ou- 

 derdom. 



