298 



De aanplant van Europeanen en Chinezen zal thans het 

 cijfer van 200 a 300,000 hoornen niet ver te boven gaan. 



Aannemende dat slechts een derde den vollen wasdom 

 bereikt heeft, dan zou de tegenwoordige aanplanting, ge- 

 rekend tegen één katti per boom , bij gunstige gesteldheid , 

 een produkt van 3200 pikols kakao kunnen afwerpen ter 

 geldswaarde, volgens den tegenwoordigen marktprijs , van 

 ruim f 500,000. 



De oogst in de Minahassa bedroeg echter niet meer dan 

 circa: 



400 pikols in 1853 



uit welke cijfers van opbrengst, de graad van kwijning 

 der kuituur met afwisselende beterschap genoegzaam kan 

 worden afgeleid. 



Ten aanzien van de andere gedeelten der residentie, waar 

 kakao geteeld wordt, is het niet mogelijk, zelfs bij benade- 

 ring, het aantal boomen te schatten en kan ook, met uit- 

 zondering van Gorontalo, de produktie niet met eenigen 

 schijn van naauwkeurigheid worden opgegeven. 

 Ziekteverschijnselen. 



Aanvankelijk deelde ik in het gevoelen, dat het bederf, 

 in de kakao-boomen en vruchten waargenomen wordende, 

 veroorzaakt werd door eene ziekte, in de gesteldheid van 

 den grond of van de atmosfeer oorsprong vindende. 



Nader onderzoek heeft mij dit gevoelen als een dwaal- 

 begrip doen kennen en de zekerheid verschaft, dat dit be- 

 derf door ongedierte wordt teweeggebragt. 



In hoeverre dit ongedierte wordt gelokt of ontwikkeld 

 ten gevolge van eenen voorafgaanden ziekelijken toestand 

 der plant zelve, hieromtrent verkeer ik in onwetendheid 

 en kunnen tot staving geene bewijzen worden aangevoerd, 



