BROUSSONETIA. 41 



ra 1923. in stukken, iets korter dan de drievoudige lengte van liet te maken 

 papier; dan wordt de bast daar afgenomen, vlak gelegd en ge- 

 sneden in reepen van 5 a 6 cM. breedte. Die reepen worden ontdaan 

 van de buitenste, niet vezelachtige laag en op een pl.m. 20 cM. bree- 

 den, door pooten of schragen gestennden balk gelegd, om stuk voor 

 stuk te worden geklopt. De klopper, is een stuk gegoten geel koper, 

 10 cM. lang, 4 cM. breed en ongeveer even hoog, doch in doorsnede 

 als een gelijkzijdig trapezium en aan den breedsten kant voorzien 

 van 7 of 8 gleuven, evenwijdig loopend met de langste zijde; 

 in dien kop is gestoken een houten steel. De baststrook wordt 

 beklopt, totdat zij tot ongeveer het dubbele van haar oorspron- 

 kelijke breedte is uitgedijd; dan wordt zij hoogstens een half 

 uur in water geweekt en daarna vluchtig afgewasschen en goed 

 uitgewrongen. Vervolgens wordt zij in de lengte dubbelgevouwen, 

 daarna weder in vieren en dan opnieuw geklopt tot de dubbele 

 lagen zijn uitgeplet tot een vrij gelijkmatig dubbel vel van pl.m. 50 

 cM. breedte, dat is de breedte, die plaatselijk van het papier wordt 

 verlangd; in lengte is het vel alsdan ca 25 % afgenomen. De 

 hoofdbewerking hiermede afgeloopen zijnde, wordt het dubbele vel 

 in de zon gedroogd en als het goed droog is weder opgeweekt, 

 uitgeperst, gevouwen, en opgerold in versch pisangblad. Dit pakje 

 laat men 5 a 6 dagen liggen om te broeien, waardoor de vezels 

 zóó murw worden dat de beide vellen aaneenkleven en één 

 geheel vormen. Nu wordt het aldus gevormde vel op een plank 

 uitgespreid en gewreven met een geribd, daarna met een glad 

 stuk klapperdop en eindelijk met verwelkte bladeren van den 

 nangka. Het aldus bewerkte vel wordt nu uitgespannen over een 

 pisangstam en daarmede blootgesteld aan de zon. Droog zijnde, 

 springt het van zelf los; de binnenvlakte, die op den pisangstam 

 heeft gerust, is glad geworden, de andere ruig gebleven, doch 

 deze wordt gepolijst met behulp van een gladde schelp. Dergelijk 

 papier, ongeveer 50 X 37 cM. metende, wordt plaatselijk verkocht 

 voor ca 5 cent per vel. 



Deze beschrijving is opgemaakt voor Poerwokerto, Res. Banjoe- 

 mas; op Madoera, van waar de Museummonsters afkomstig zijn, 

 gaat men op geheel dezelfde wijze tewerk, met dit verschil alleen, 

 dat het wrijven met den geribden dop wordt vervangen door klop- 

 pen met een paar dunne, geribde rotans, vervaardigd door de rotan 

 te omwinden met gespleten dito, en dat in plaats van een gladden 

 klapperdop, een der groote, platte zaden van Entada scandens, 

 Benth. wordt gebezigd. Het papier van Madoera is niet zoo duur 

 als dat van Banjoemas: men verkreeg in Nov. 1906, 5 vel van 

 35 X 24 cM. voor 10 duiten (8 centen). 



Toen er nog sprake was van „economische inzinking" van Java 

 en men meer geneigd was dan thans om aandacht te schenken aan 

 nederige voortbrengselen van plaatselijke nijverheid, is het sterke, 

 doch grove en ongelijmde dëloewangpapier, dat wel, bij wijze 

 van steunverleening, gebruikt werd voor omslagen in de archieven 

 — hoewel het daarvoor wel wat duur en om zijn ruigheid minder 

 geschikt was — onderzocht in het laboratorium voor mechanische 

 technologie der toenmalige Polytechnische School te Delft. Het door 

 P. van der Burg terzake uitgebrachte rapport is gepubliceerd in het 



