44 MORACEAE 



54/1942. welke op ander geboomte rusten, doch niet klimmen. De stam 

 is ruim een been dik, vol groeven en kuilen, met geen of slechts 

 weinig en korte doorns. Het kernhout, indien aanwezig (in som- 

 mige streken schijnt kernhout zich niet te vormen), is leverkleurig, 

 dicht en van hoornachtige hardheid; men vindt het alléén in den 

 stam. niet in de takken, doch weer wel in de wortels en dit 

 laatste gebruiken de Javanen het liefst om te verven. Het beste 

 komt van Bi ma en Soembawa, van waar het door geheel lndië 

 wordt vervoerd (Rumph.). 

 verfhout. De wijze, waarop er mede wordt geverfd, beschrijft dezelfde als 



volgt. Het tot spaanders gehakte kernhout wordt een nacht te 

 weeken gezet en dan gekookt, totdat het water de kleur van bier 

 of honing heeft verkregen. Na zeven door een doek wordt aan 

 het aftreksel gestooten aluin toegevoegd, waardoor het een gele 

 kleur aanneemt. In dit bad wordt het te verven weefsel gekookt, 

 totdat het de kleurstof heeft opgenomen. Bijwijze van indicator 

 doet men een rijstaar of wat gaba-korrels in den pot en staakt 

 het koken, als de korrels zóó zacht zijn geworden, dat de dop 

 loslaat. Hetzelfde bad gebruikt men ook om groen te kleu- 

 ren, door vooraf met indigo blauwgeverfde en daarna gedroog- 

 de weefsels er in te kneden, doch niet te koken (Rumph.). 

 Heden ten dage wordt koedërang nog gebruikt voor het geelver- 

 ven van vlechtmaterialen, in het bijzonder pandan, doch veel be- 

 langrijker is op Java het gebruik ervan in de batikindustrie: het 

 vormt een voornaam bestanddeel van de bruinkuip (zie onder Pel- 

 tophorum ferrugineum, Benth.). 



Als in Rumphius' tijd wordt een belangrijk deel van het op Java ver- 

 bruikte geclhout geleverd doorde kleine Soenda-eilanden. De prijsbe- 

 droeg te Semarang in Juni 1913: 6 a 8 gulden per picol naar kwaliteit. 



Van Timor werd mij in Februari 1909 bericht, datgeelhout — daar 

 insgelijks een boomsoort genoemd en aangeduid als Haoe inolo — 

 overal op Timor en Alor wildgroeiend wordt aangetroffen. Het wordt 

 alleen ingezameld in den Oostmoesson en dan nog slechts, indien er 

 bij levering in de havenplaats meer dan ƒ 3.— pp. voor te maken is, 

 omdat het transport naar de kust op ƒ 1.50 a 2 gulden pp. komt 

 te staan. Het kernhout wordt gekapt in stukken van hoogstens 

 1.10 M. lengte en gebonden in pakken van '/ 2 picol. 

 Medicinaal Rumphius deelt voorts nog mede, dat het kernhout ook eenig 

 medicinaal gebruik heeft. Met water op een steen gewreven tot 

 een dun papje, bestrijkt men er het lichaam van koortslijders mede, 

 daar het verkoelt; op dezelfde wijze doet men het ook innemen. 



De jonge bladeren worden rauw bij bokasan gegeten : ook wei- 

 den de koeien ze gaarne af. 



Het geclhout van den handel op Java is mogelijk afkomstig niet 

 uitsluitend van Cudrania spinosa. Op Java komt volgens Koorders 

 nog een tweede soort voor, ook een klimmende heester (C. pu- 

 bescens, Tree); dat ook die verfhout levert is niet bekend, doch 

 wel zeer waarschijnlijk. Behalve deze twijfelachtige soort moet echter 

 in den archipel nog een andere, niet beschreven soort worden 

 gevonden. In ieder geval is het niet zeker, dat het kajoe koe- 

 ning van slechts één Cudrania-soort afkomstig is, zoodat ik het 

 veiliger acht, afzonderlijk te vermelden, wat mij werd bericht 



