MORACEAE. 



Rumphius beschrijft verder nog een „wijfje", dat in gebruik 

 met het mannetje overeenkomt, behoudens het steeds naar Rum- 

 phius' opvatting tusschen mannetjes en wijfjes der boschboomen 



bestaande verschil, dat het lichter is van kleur en niet zoo duur- 

 zaam, tenzij gebruikt in den rook. 



Artocarpus elastica, Reinw. (A. B 1 u m e i. Tree, A. K u nst- 



1 e ri, King). 



Volksnamen. Mal: Bakil (Billiton), Kërbang, Tambëran 



(jeugdnaam), Tarok, Têrep — Soenó : Bcndu, Teurciip—]a\>\ 



Bënda, B. këtan, B. këbo — Mad : Kokap. 

 Middelmatige of zeer hooge boom, 10 tot 40 M. hoog en 45 a 125 

 cM. dik, vooral in het westelijk deel van den archipel algemeen ; 

 op Java komt hij wildgroeiend voor beneden 1200 M. en wordt 

 in de kampongs aangeplant. 



Met hout wordt in West-Java voor huisbouw en prauwen ge- 

 bezigd, doch is met duurzaam (K. & V. — XI, bl. 13). Het wordt 

 gemakkelijk door de witte mieren aangetast en daarom slechts voor 

 rijstblokken geb'uikt (Hasskarl, Het Nut No. 900). In Duyfjes' Hout- 

 catalogus (No. 714) wordt het „best" genoemd voor pakkisten 

 en voorts gezegd, dat het soms in aanzienlijke afmetingen voor- 

 kom;, wit is met zwarte strepen en vlammen en grof en dat er 

 bij doelmatige „bereiding" voor vele doeleinden partij van zou 

 zijn te trekken. Voor de lucifersindustrie is het niet bruikbaar ge- 

 bleken (Teysmannia 1896, bl. 505). 



Van den tamelijk blanken bast wordt zeer algemeen touw ge- 

 draaid en waarschijnlijk is het de schors van dezen veel voor- 

 komenden Artocarpus, die wel eens in kleine hoeveelheid van Java 

 naar Europa wordt uitgevoerd voor het vervaardigen van fancy- 

 artikelen, als bekleeding van bloempotten, bloemenmandjes e.d. 

 Het gebruik is natuurlijk aan mode onderhevig. In 1902 betaalde 

 men er in Holland 60 a 70 cents per Kg. voor; in 1904 werd te 

 Rotterdam een partijtje van 1000 Kg. verkocht (Bulletin Kol. Mus. 

 No. 28, bl. 90 en No. 33, bl. 1 56)T De waarde op de inlandsche 

 markt is betrekkelijk zeer hoog. In 1912 werd door mij een van 

 Djambi ontvangen monster tërëp-veze\ naar Soerabaja gezonden 

 en daar door de inlandsche handelaren verkoopbaar geacht tegen 

 30 a 35 gulden per picol. Bij ruime aanvoeren (en heel groot 

 is het vermogen der inlandsche markt om dit artikel op te nemen 

 waarschijnlijk niet) zou de prijs dalen tot f 25.—. 



Op Borneo draagt deze boom volgens Teysmann (Natuurk. 

 Tijdschr. v. N. I„ dl. 30, bl. 410) en Kew Buil. 1894, bl. 108 zeer 

 algemeen den naam van Tambaran, Timbaran of Toembaran,ó.w.z. 

 in zijn jeugd; later heet hij Njamoe '). De toenmalige Civiel-Gezag- 



'') Njamoe is een algemeene naam op Borneo voor kleederbasten. Nieu- 

 wenhuijs zej^t in zijn „In Centraal Borneo" 11, bl. 2H2 : Naast de geweven 

 inheemsche stoften speelt die uit boomschors vervaardigd een groote rol 

 en het is belangwekkend om te zien, welk een verscheidenheid van soor- 

 ten boomschors voor dit doel kan worden gebruikt. De kajans kennen er 

 tien: 1) Njamau ta/jem (Antiaris toxicaria), 2) Nj. kc/ia/i. 3) Nj. siken, 4) 

 Ni. kêloep, 5) Nj. tekoenoi, *)) Nj. asang, 1) Nj. pocro,S) Nj. awong katè,9) 

 Nj. ajoew, 10) Nj. tahab. Dit zijn alle zeer groote woudboomen, met uit- 



