MACADAMIA — SANTALUM. 89 



692110. De verspreiding is overigens nog slecht bekend en mededeelingen 

 daaromtrent moeten van recenten datum zijn, wil men ze als betrouw- 

 baar mogen aanmerken: Soemba bijv. bezat eertijds groote com- 

 plexen, waarvan thans niet veel meer over is. Op Java is de 

 sandelhoutboom, behalve gelijk vermeld in het oostelijk deel, nog 

 gevonden in Semarang, wellicht aangeplant dan wel min of meer 

 verwilderd. Teysmann vermeldt in het Natuurk. Tijdschr. v. N. 1. 

 dl. 8, bl. 270, dat hij bij de Sultansgraven te Imogiri tjëudana ver- 

 wilderd vond : vruchten van een oud exemplaar binnen de begraaf- 

 plaats waren waarschijnlijk door vogels overgebracht naar buiten 

 de omheining, waar jonge planten in menigte waren opgeschoten 

 en zich door wortelopslag vermeerderden. Te oordeelen naar de 

 schaarschte aan berichten is Santalum album zelfs op de Kleine 

 Soenda-eilanden verre van algemeen. Men vindt hem alleen in de 

 schraalste, dunst bevolkte streken, omdat daar, waar gebrand wordt 

 voor den ladangbouw, zijn rijk uit is. Het schijnt, dat de boom 

 een veel grootere dikte kan bereiken dan K. & V. aangeven: 

 Rumphius zegt, dat de stammen een omvang krijgen van wel 

 twee vadem en in het Tijdschr. v. N. I. 1849 dl. 11, bl. 63 wordt 

 medegedeeld, dat op het gebergte in het Amanoebangsche rijk 

 op Timor dikwerf exemplaren werden aangetroffen met een om- 

 vang van 2 a 3 vadem. 



De cultuur uit een boschbouwkundig oogpunt is uitvoerig be- Cultuur, 

 sproken in Tectona 1910, bl. 129door Spaan, wiens monographische 

 verhandeling onontbeerlijk is voor ieder, die in het aanplanten van 

 sandelboomen op daarvoor geschikte standplaatsen belang stelt. 

 De bemoeiingen van den Dienst van het Boschwezen met cultuur en 

 bescherming op de natuurlijke groeiplaatsen in Oost-Java zijn echter 

 van vrij recenten datum en vlotten niet bijzonder. In de streken, die dit 

 reukhout van oudsher leveren, is van cultuurpogingen nauwelijks 

 sprake. In Mededeeiing III van het Bureau voor de Bestuurszaken 

 der Buitenbezittingen wordt op bl. 64 melding gemaakt van een 

 in 1913 op Timor aangevangen cultuurproef, waarvan de uitkom- 

 sten nog in het verschiet lagen. Ik kan mij dan ook bepalen tot 

 het sandelhout als boschproduct. 



Rumphius zegt, dat de boom in het wild wordt voortgeplant door 

 een soort van spreeuwen, die de vruchten eten en met hun afgang 

 de zaden onbeschadigd uitwerpen en aldus hier en daar in het 

 bosch zaaien. Zij kiemen echter zeer goed ook zonder het spijsver- 

 teringskanaal van een dier te zijn gepasseerd. Men moet, zegt R. Exploitatie. 

 verder, de boomen laten staan tot zij volkomen oud zijn, wat daar- 

 uit blijkt, dat de bladeren beginnen geel te worden en voorliet 

 grootste deel met de rijsjes afvallen, terwijl ook de schors loslaat. 

 Jonge boomen hebben geen kernhout en geen geur en ook bij de . 

 oude boomen, die geschikt zijn om te worden geveld, is aan het le- 

 vende hout geen geur waar te nemen, behalve voor den inboor- 

 ling die met het kappen vertrouwd is; de geur ontwikkelt zich 

 tijdens het droog worden (Rumph.). Teysmann schreef (in het Nat. 

 Tijdschr. v. N. I. dl 34, bl. 441), dat het sandelhout wordt gekapt 

 in den drogen tijd, wanneer er stilstand is in den groei, omdat 

 de boom anders na het kappen veel vocht verliest, waarmede de 

 geur tevens verloren gaat. Ook mij werd uit Timor bericht, dat het 



