SANTALUM-XIMENIA. 91 



dan vervliegt de geur spoedig. Somtijds is het hart zoo hooggeel 

 van kleur als het dooier van een ei en heeft dan roodachtige aderen. 

 Dat geeft wel aanleiding om abusievelijk te spreken van rood san- 

 delhout (zie Pterocarpus santalinus, L.) Hoe hooger de kleur, des 

 te beter de kwaliteit. 



Sandelhout is hier veel meer in gebruik dan in het koude Noor- 

 den; door geheel Indië wordt het, met water tot een pap gewre- 

 ven, op het lichaam gesmeerd, zoowel om te verkoelen bij gezond 

 zijn of ziekte, als om den geur. Onder reukwerk om te branden 

 wordt het (in den regel) niet gedaan. Zaagsel van sandelhout, in 

 linnen kussentjes genaaid en bij de kleeren gelegd, geeft daaraan een 

 aangenamen geur, die er langaan blijft. Het gewreven hout op het hoofd 

 en het aangezicht gesmeerd, doet hoofdpijn wegtrekken, die voort- 

 komt uit hitte, en beschut het gelaat tegen den zonnebrand. Het witte 

 hout, met water gewreven, vele dagen na elkaar ingenomen, heeft zoo- 

 wel bijmannenalsbijvrouwengonorrheevirulentagenezen(Rumph.). 



Kajoe tjëndana is ook thans nog geregeld op de pasars ver- 

 krijgbaar. Mevr. Kloppenburg vermeldt gebruik tegen ontsteking 

 en in parems: inwendig bezigt men volgens deze schrijfster een 

 koud aftreksel van sandelhout met lange noot (Myristica argentea) 

 tegen dysenterie ; de inlander echter schijnt thans sandelhout zelden 

 anders te gebruiken dan in parem, niet als geneesmiddel. 



Sandelhout dankt zijn geur en geneeskrachtige eigenschappen 

 aan een aetherische olie. Volgens öreshoff (Schetsen, bl. 138), die 

 meerdere bijzonderheden geeft omtrent Santalum album in het al- 

 gemeen, bevat het eng.-indische product 3,5 tot 5 %, het ned.- 

 indische 1,6 tot 3% santalolie. Deze wordt gebruikt voor het doel 

 reeds door Rumphius voor het hout aangegeven, n.1. als genees- 

 middel tegen gonorrhee. In Eng. -Indië gebruikt men de zeer in 

 aanzien staande sandelolie om fijne bloemengeuren, als van rozen, 

 jasmijn, patjar, Mimusops en Michelia vast te leggen, waartoe men 

 die bloemen distilleert met water en in den ontvanger sandelolie 

 doet: op deze wijze verkrijgt men de verschillende soorten van 

 Attar (Tropenpflanzer 1909, bl. 514). 



De dunne schors van de wortels en den stam, die men niet dan 

 met kleine stukjes daarvan kan afsnijden, bewaart men tot me- 

 dicijn ; gewreven en met eenig vocht ingenomen, werkt zij stonden- 

 drijvend (Rumph.). Volgens de aangehaalde Mededeeling van het 

 Bureau voor de Bestuurszaken der Buitenbezittingen wordt op Timor 

 de bast van jonge boomen als surrogaat voor pinang gebezigd. 

 Uit de zaden perst men in Eng. -Indië een lampolie. 



In het Museum: Hout, aeth.olie, zaad. 



OLACACEAE. 



722136. Ximenia americana, L. 



Volksnamen. Mal: Bidara laoet. 

 Heester, 2 tot 4 M. hoog, verbreid over de tropen der Oude en 

 Nieuwe wereld, door Rumphius beschreven (II, bl. 1 19) onder den 

 naam van Vidara littorea als een struik, opschietende met 

 verscheiden dunne, bochtige stammen, nauwelijks een been dik. 

 Hij groeit alleen op droge, zandige stranden. 



