102 AMARANTACEAE. 



Celosia argentea, /.. 



Volksnamen. Mal: Bajëm èkor koetjing (Mol.), — Soend: 



Borotjo. 



Kruid of kleine heester, tot 1 M. hoog, de Amarantus cau- 

 d a t u s van Rumphius (V, bl. 236), die het beschrijft als een onkruid 

 van verlaten tuinen, vochtige zandplekken aan de rivieren, en van 

 het strand. Het wordt ook gecultiveerd als sierplant en als groente. 

 Rumphius noemt het een van de slechtste der bajëmsoorten, die 

 niet wordt gegeten dan bij gebrek aan beter. Ik trof borotjo te 

 Batavia wel aan op de pasar, waar de bladeren worden verkocht 

 voor lalab. 



Aan de bloemen schrijft men volgens Rumphius het vermogen 

 toe bloedloop, te overvloedige menstruatie, alsmede bloedspuwing 

 die voortkomt uit de longen, te stoppen. De bloemtrossen komen 

 ook voor in den inlandschen medicijnhandel te Batavia, doch het 

 gebruik is niet algemeen. 



De kleine, platte, glimmend zwarte, oliehoudende zaden worden 

 in de chineesche geneeskunde gebruikt en dienen bij dezelfde 

 natie voor het versieren van hard gebak. Vóór dat in den oven 

 gaat, wordt het bovenvlak dicht belegd met sesamzaadjes en daarop 

 komen Celosiazaadjes in den vorm van een groot chineesch letter- 

 teeken. Door het bakken veranderen de zaden niet van kleur, doch 

 vormen onderling en met het deeg een samenhangende korst, 

 waarop de zwarte zaden als versiering goed uitkomen. (Vorderman, 

 Geneesk. Tijdschr. v. N. 1. 1894, bl. 642). 



In het Museum: Bloemtrossen, zaden, olie. 



Celosia cristata, L. 



Volksnamen. Hanekam. Mal : Boenga tali, Rara ajam (Mol.) 

 — Soend : Djawcr hajam, Dj. kotok — Mad : Rcbha mangsor. 

 Kruid als de vorige, misschien slechts een complex van vormen 

 daarvan, insgelijks veel voor sieraad aangeplant. Een van die vormen 

 beschrijft Rumphius (V, bl. 236) onder den naam van A m arantiis 

 vul ga ris, in gebruik overeenkomend met de vorige. De toepas- 

 singen loopen dan ook in één lijn. Vorderman (Madoereesche 

 Planten No. 311) zegt, dat de bladeren van Rcbha mangsor voor 

 sajoer worden gebruikt en Van der Burg (Geneesheer III, bl. 160), 

 dat zij worden gebezigd als cataplasma bij steenpuisten. Volgens 

 dezen dient een afkooksel van de bloemen als adstringens bij 

 diarrhee, overvloedige menstruatie, druiper enz. De maleiers in 

 Zuid-Sumatra beschouwen wasschingen of omslagen met een koud 

 aftreksel van de bladeren en bloemen als een goed middel tegen 

 buikpijn en krampen. 



Amarantus spec. div. 



Volksnamen. Indische spinazie. In vele inl. talen: Bajëm. 

 Bajëm, zegt Rumphius (V, bl. 231), is een Jan Hagel onder de 

 moeskruiden, schier over de geheele wereld bekend en veracht. 

 Ter contrarie is het echter in Indié' het principaalste en een kapitein 

 van alle groenten. Hij verdeelt het in tuin-bajem en wilde bajem, 

 beide weer onderverdeeld in verschillende soorten : ook de wilde 

 zijn wel eetbaar. 



