110 BASELLACEAE NYMPHAEACEAE. 



soms ook aangeplant (Koorders, Exkursionsflora). Rumphius be- 

 schrijft zijn Gandola (V, bl. 417) als een plant, den geheelen 

 archipel door hekend en in de hoven gekweekt, niet lange, zeer 

 slappe, kruidachtige stengels, die over den grond moeten kruipen 

 of zich om de naaste stokken vlechten. Als de stengels op de 

 aarde liggen of eenig verrot hout raken, wortelen zij daarin ; men 

 zet er lage. getakte stokken bij, 4 a 5 voet hoog, of leidt haar 

 over para-para's. Het is een teer gewas en het zaad moet de re- 

 genmaanden over bewaard worden. Gewoonlijk wordt het geplant 

 met stengels, die men in een krans vlecht en in de aarde legt. 

 De bladeren zijn een algemeen, doch slecht moeskruid ; zij geven 

 luttel voedsel en verweeken den buik (Rumph.). Te Batavia trof 

 ik gandola poetih wel aan op de pasars; de bladeren worden daar 

 in sajoers gegeten. 



Deze oude bekende wordt door Van Heiten in Teysmannia 

 1915, bl. 213 aanbevolen als een nieuwe postelein-soort, fijner 

 van smaak dan de gewone postelein. Zijn plant, de roode vorm, 

 was ingevoerd uit Suriname. Op een goed omgewerkt, met ver- 

 ganen stalmest gemengd en daarna gelijk geharkt kweekbed, wor- 

 den op 1 a \\ 2 voet van elkaar in ondiepe kuiltjes eenige zaden 

 uitgelegd, waarna een beschutting wordt aangebracht tegen zware 

 regens en felle zon. Als de plantjes ongeveer '/ 2 voet hoog zijn, wordt 

 de bedekking weggenomen. Na 6 a 8 weken kan men voor het eerst 

 de bladeren snijden. Bij planten die men voor zaadwinning aanhoudt, 

 moeten stokken worden geplaatst. 



Omtrent de medicinale toepassingen vermeldt Rumphius het vol- 

 gende. Een afkooksel van de jonge bladeren verwekt zachten kamer- 

 gang en wordt veel gegeven aan kinderen ; het sap uit de gewreven 

 jonge bladeren, vermengd met klapperwater en een weinig sap van 

 Icmon swanggi, is een laxeermiddel voor zwangere vrouwen, die geen 

 sterke purgatie durven innemen. Het sap der bladeren, met dat van 

 Hibiscus Rosa-sinensis, L. vermengd, wordt door de vroedvrouwen 

 bij de bevalling gebruikt om de wegen van de natuur glad te 

 maken. De bladeren, met klapperolie besmeerd, over het vuur 

 verflenst en in de handen zachtjes gerold tot zij slap worden, legt men 

 op zweren en bloedvinnen om die te doen rijpen en openbreken 

 (Rumph.). 



De vruchten zijn een algemeen toegepast middel om eetwaren 

 te kleuren. Vorderman zegt in het Geneeskundig Tijdschr. v. N. I. 

 1894, bl. 656, dat het uit de besvruchtjes van gandola mérah geperste 

 sap wordt gebezigd om agar-agargelei of chineesch gebak te kleu- 

 ren. Door toevoegen van wat citroensap gaat de donkerroode 

 kleur over in helder rood. Inlandsche vrouwen deelden hem mede, 

 dat te sterke kleuring aanleiding geven kan tot duizeligheid. 

 Dezelfde teekende in Geneesmiddelen II aan, dat hij zoowel in 

 Tangerang als in het Kedirische dit sap in gebruik vond als oog- 

 druppels bij conjunctivitis (signatuurmiddel). 



Gandola wordt verdeeld in een witte en een roode; van de 

 laatste zijn de stelen en bladnerven rood gekleurd. Rumphius zegt, 

 dat de roode als moeskruid beter is dan de witte, waarvan de 

 bladeren eenigszins bitter smaken. 



/// het Museum: Vruchten. 



