114 MEN1SPERMACEAË. 



en heggen vanaf de laagvlakte tot op 1500 M. zeehoogle (Backer, 

 Schoolflora). De knolvormige wortels vindt men soms bij de inland- 

 sche medicijnverkoopers onder den naam van Tjintjaoe minjak. 

 In drogen toestand zijn zij uitwendig zwart, inwendig houtachtig. 

 Volgens Boorsma (Plantenstoffen II, bl. 84) maken de chineezen 

 er een geneesmiddel van tegen koorts, buikpijn en benauwdheid 

 en bevatten zij een dergelijk alcaloïd als de straks te beschrijven 

 wortels van Cyclea barbata, Miers. 



De gestampte bladeren, die met water een eenigszins slijmige 

 massa vormen, welke echter slechts in geringe mate gelatineert, 

 worden volgens mondelinge mededeeling van denzelfden, metsucces 

 op zwerende borsten geappliceerd. 



In hei Museum: Wortel. 



Cyclea barbata, Miers (C. peltata, Mig.). 

 Volksnamen. Mal: Tjintjaoe — Soend: Tarawoeloe Tjamtjaoeh, 

 Tj. fcëbo, Trawoeloe — Jav : Djoedjoc, Kepleng, Krotok. 

 Liaan, 2 tot 16 M. lang, groeiend in heggen en kreupelhout 

 vanaf de laagvlakte tot op 800 M. zeehoogte, zeldzaam : ook wel 

 aangeplant (Backer, Schoolflora). 



De wortel kan een aanzienlijken omvang bereiken en vertoont 

 hier en daar hoekige bochten, die hem vaak een grillige ge- 

 daante verleenen. In verschen staat is hij vleezig en saprijk, 

 uitwendig lichtbruin, op doorsnede wit of geelachtig; de droge 

 wortel is van buiten licht grijsbruin, draagt een aantal meer of 

 minder in het oog vallende overlangsche kammen, breekt glad 

 af en is van binnen hoornachtig, wit of grauw van kleur. Op de 

 pasar, in den voorraad der obatverkoopers, treft men meestal 

 slechts kleinere stukken aan. De smaak is zeer bitter. Hij is rijk 

 aan zetmeel en bevat ruim 10 % boterachtig vet. Een afkooksel 

 ervan wordt door de inlanders als koortswerend geneesmiddel 

 gebruikt: chineezen maken er meer samengestelde bereidingen 

 van. Het bittere beginsel is een alcaloïd cycleïne, dat in vele op- 

 zichten overeenkomt met buxine of biberine, een stof, die het 

 werkzame beginsel uitmaakt van de bladeren van Buxus sem- 

 pervirens, L. Buxine is in Europa als koortsmiddel beproefd en, 

 op grond van de verkregen gunstige resultaten, zelfs aanbevolen 

 als surrogaat voor kinine, doch als zoodanig niet in zwang ge- 

 komen. Intusschen is, bij de zeer groote overeenstemming van 

 cycleïne met buxine, de onderstelling geoorloofd, dat de Cyclea- 

 wortel aan zijn alcaloïdgehalte de hem toegeschreven koortswe- 

 rende eigenschappen ontleent. 



De schildvormige bladeren dienen ter bereiding van een wel- 

 bekend genotmiddel, de tjintjaoe idjo. Zij worden daartoe met 

 water stuk gekneed en het op die wijze ontstaan groen troebel 

 vocht gelatineert na eenigen tijd uit zichzelf, overgaande in door- 

 schijnende, glibberige klonten, die door kleine bladfragmenten 

 groen gekleurd zijn. De stof, die tot dit verschijnsel aanleiding 

 geeft, is een koolhydraat, dat het vermogen bezit om zich met 

 een groote hoeveelheid water te verbinden tot een tamelijk vaste 

 dril. Met stroop gemengd, vormen de klonten het welbekende prae- 

 paraat, dat niet alleen als lekkernij wordt genuttigd, maar ook een 



