UVARIA- CANANÜA. 127 



98/2684. grond vallen leveren zelden jonge planten, doch zij worden hier 

 en daar gezaaid door de spreeuwen of andere vogels, die het 

 vruchtvleesch verteren en de zaden onbeschadigd uitwerpen. De 

 boompjes, die daarvan komen, plant men over in de tuinen. Ook 

 Sollewijn Gelpke (bl. 227) zegt, dat de veelvuldig in de dorpen 

 voorkomende kënanga door den Javaan nooit opzettelijk wordt 

 aangeplant, doch dat men hem laat staan, waar hij uit toevallig 

 neergevallen zaden opkomt. Om practische redenen beveelt Rumph. 

 aan, om de boomen op jeugdigen leeftijd herhaaldelijk te toppen, 

 omdat zij anders zoo hoog opschieten. Oude boomen verdragen het 

 toppen niet; zij wateren in en sterven daardoor af. 



Het hout is niet duurzaam en wordt weinig of niet gebruikt 

 (Rumph.). In de in Teysmannia 1896, bl. 505 opgenomen specifi- 

 catie van houtsoorten, van belang voor de lucifersindustrie, wordt 

 Cananga odorata slecht genoemd voor doosjes, doch bruikbaar 

 voor stokjes. Ridley (Mal. Timmerhoutsoorten, bl. 3) vermeldt, dat, 

 hoewel het hout zeer zacht en van weinig waarde is, het bij de 

 maleiers gezocht is voor het vervaardigen van tong-tong's, omdat 

 het sterk weergalmend heet te zijn. 



In de Minahassa dient de opgerolde bast volgens K. &V. als 

 bergplaats voor jachtnetten enz. Mij werd uit Menado de bast 

 toegezonden als grondstof voor grof touw onder den naam van 

 lalingiran. Verder wordt de bast medicinaal aangewend, door de 

 soendaneezen als geneesmiddel tegen schurft. Rumphius zegt, dat 

 hij gebruikt wordt in zalven tegen waterzucht en Filet (No. 1373), 

 uitwendig bij vergrooting van de milt. 



Uit de bladeren kan een aetherische olie worden verkregen, die 

 echter zonder practisch belang schijnt te zijn. 



De bloemen stonden in Rumphius' tijd wegens den heerlijken 

 geur even hoog in aanzien als thans en werden toen, evenals nu, 

 gebezigd o.m. voor het parfumeeren van vette olie ; volgens Rum- 

 phius werden zij ook gedroogd gesneden onder tabak. In de Phi- 

 lippijnen distilleert men er de hooggeroemde Ylang-Ylang-olie uit, 

 hier de ver daarbij achterstaande kënanga-olie. De bereiding daarvan 

 geschiedt o.a. te Serang (Res. Bantam) en is beschreven in Teys- 

 mannia 1908, bl. 578, door De Jong. De boomen, die daar wel 

 opzettelijk met het oog op deze kleine industrie worden aan- 

 geplant, doch waaraan men verder niets doet, hebben twee bloei- 

 tijden per jaar. Om de bloemen er af te halen, moeten zij worden 

 beklommen. Die bloemen worden, vóór zij den distilleerketel in- 

 gaan, in een rijstblok gestampt. De bijna uitsluitend aan inlanders 

 toebehoorende stokerijen zijn hoogst eenvoudig ingericht. Het 

 toestel bestaat uit een op een gemetseld fornuis geplaatsten ko- 

 peren ketel, waaraan een aanzet voor het bijvullen van het water 

 gedurende het distillatie-proces; een koperen helm, die door mid- 

 del van een stuk. doek luchtdicht op den ketel wordt geplaatst; 

 een koperen buis van ca 15 cM. middellijn, die in schuine rich- 

 ting door een groot aarden koelvat gaat, en verder een inrichting 

 om het distillaat op te vangen. Het koelwater in den pot wordt 

 gedurende het stoken niet ververscht, doch alleen, indien noodig, 

 aangevuld. De zuinigheid ten opzichte van het koelwater is het 

 gevolg van den grooten afstand, waarover het moet worden aan- 



