ANONA-HORSFIELDIA. 135 



i. Horsf ieldia Irya, Warb. (Myristica Irya, Gaerin). 



Volksnamen. Mal: Pijangoe (Malakka en Noord-Borneo) — 

 Soend: Klapa 1joeng — ]av: Kalak patjoeng, Kiringan, Kla- 

 pan — Mad: Kadjeng rah — Dajaksch: Kanarahan, Nara- 

 han (Z.O. Borneo). 

 Boom, 20 tot 26 M. hoog en 40 a 70 cM. dik, verspreid over 

 den geheelen archipel, op Java voorkomend beneden 1100M. 

 vooral op Midden-Java beneden 500 M. — niet gezellig groeiend, 

 doch niet zeldzaam. 



Het hout is fraai donker olijfgroen, hard, fijn van draad; het laat Mout. 

 zich goed polijsten en droogt gemakkelijk, zonder te scheuren of 

 krom te trekken, wordt echter als te weinig duurzaam op Java 

 niet gebezigd (K. & V. — IV, bl. 184). Ridley (Mal. Timmerhout- 

 soorten, bl. 86) zegt, dat de Pijangoe een flinken, rechten stam heeft 

 en geschikt is voor balken en planken. 



De zeer talrijke bloemen bezitten een heerlijken geur, herin- Bloemen 

 nerend aan dien van Horsfieldia Iryaghedi, Warb. en K. & V. meenen, 

 dat daaruit mogelijk een voor den handel geschikte, welriekende 

 aetherische olie zou kunnen worden gemaakt, mits deze boom- 

 soort in cultuur wordt gebracht, daar zij in het wild op Java te 

 verspreid voorkomt. Genoemde auteurs vonden den boom het ge- 

 heele jaar door nu eens bloeiend, dan weer vruchtdragend. 



Uit de in vrij groote hoeveelheid voortgebrachte, kogelronde Zaden, 

 zaden wordt op Borneo een hard, rood, reukloos vet geperst, 

 waarvan volgens Wijs' Vetcatalogus (bl. 84) het smeltpunt ligt bij 

 39° C. en dat bestaat uit 13.5 % vloeibare en 86.5 % vaste vetten. 

 Men zou er voigens dien catalogus kaarsen van maken. Warburg 

 gelooft niet, dat deze zaden waarde voor den handel zullen kun- 

 nen verkrijgen, daar zij slechts 18 mM. doorsnede hebben, dan nog 

 inwendig hol zijn, en ook zetmeel bevatten, zoodat de vetopbrengst 

 niet hoog zal kunnen zijn. (Die Muskatnuss, bl. 384). 

 In het Museum: Zaden, vet. 



Horsfieldia Iryaghedi, Warb. (Myristica Horsfiel- 



dii, Bl.). 



Volksnamen. Soend: Tjèmpaka sèlong (Ceylon). 

 Ongeveer 10 a 15 M. hooge boom, alleen in West-Java hier en 

 daar gecultiveerd om de welriekende bloemen (K.& V. — IV, bl. 171). Bloemen. 

 Deze bloemen hebben een zeer sterken en aangenamen geur, welke 

 door de insecten gemeden wordt (Hasskarl, Het Nut No. 861). 



Van het uit de zaden geperste vet werden vroeger wel kaarsen zaden, 

 gemaakt, gelijk blijkt uit Hasskarl's mededeeling, dat de vruchten 

 in gebruik overeenkomen met die van den tengkalak. Kaarsen uit 

 dat roodbruine vet vervaardigd, werden uit Buitenzorg ingezonden 

 op de in 1853 te Batavia gehouden tentoonstelling, terwijl de 

 bereiding van het vet, die in niets verschilt van de bereiding van 

 andere vetten, is beschreven in dl I, bl. 79 van het Tijdschr. d. 

 Ind. Mij. v. N. & L. Volgens den exposant geven de boomen 

 jaarlijks een oogst en levert een boom voldoende vruchten voor 

 gemiddeld 10 kaarsen (hoe zwaar?). Verder bericht hij, dat het 

 vet zeer geschikt is om te smeren. Volgens Warburg (Die Muskat- 

 nuss, bl. 385) ligt het smeltpunt bij 41^5° C. en is het niet onwaar- 



