LITSEA. 171 



1022798. waaronder een dun laagje zoetsmakend vruchtvleesch, dat in de 

 Preanger door de kinderen wordt gegeten. De bankaneezen, zegt 

 Teysmann, zijn er verzot op: zij leggen de vruchten bij het koken 

 van hun rijst daarop om ze gaar te stoomen en houden ze voor 

 even voedzaam als vleesch. Europeanen hebben beproefd om van 

 het rijpe, versche vruchtvleesch een soort van moes te bereiden 

 als van de aanverwante advocaatvrucht, door toevoeging van 

 suiker, citroensap en madeira of brandewijn en hebben dit zeer 

 smakelijk bevonden (Teysmann). De door de bankaneezen gevolgde 

 wijze van toebereiden schijnt de ware te zijn om deze vrucht te 

 genieten en in het Tijdschr. v. Land- en Tuinbouw en Boschcul- 

 tuur 5e jaargang, bl . 221, wordt daarvan hoog opgegeven. De 

 vruchten worden — zoo heet het daar — op een schotel gelegd 

 en met kokend water overgoten: zoodra de donkerrose kleur be- 

 gint te verbleeken, neemt men ze uit, den schotel en zuigt ze uit. 

 De smaak wordt overheerlijk genoemd, lekkerder misschien dan 

 room. Ter voorkoming van misverstand wordt er bijgevoegd, dat 

 de pit niet wordt ingeslikt. 



Van grooter economische, doch daarom nog niet van grooter 

 practische beteekenis zijn de zaden. In Buil. Kol. Mus. No. 42 

 (1908), bl. 170 zijn de resultaten neergelegd van een onderzoek 

 naar de bestanddeelen der vrucht, waaruit blijkt, dat het zaad 49 % 

 hard, zoet, zwak aromatisch (naar foelie riekend), bij 36°C. smeltend 

 vet bevat. Dit vet werd vroeger veel door de inlanders verwerkt tot 

 kaarsen, die echter thans geheel door de petroleum zijn verdrongen. 

 Bijzonder zou het zijn aan te bevelen voor de bereiding van zee- 

 pen, omdat deze sterk schuimen en zonder bijmengsels reeds een 

 aangenamen geur bezitten. 



Hoeveel de opbrengst bedraagt per boom en per bouw is niet 

 bekend. Een hoeveelheid van 3 a 4 Kg. vet per jaar achtte de 

 bekende Heer Kaffer te Tjitjoeroek, die zich voor dit vet bijzonder 

 interesseert en mij in December 1910 zijn voorloopige ervaringen 

 mededeelde, wel mogelijk, doch hij betwijfelt of een aanplant een 

 zóó hoog gemiddelde zal opleveren. Omtrent dezen boom staat 

 ongeveer niets met zekerheid vast; men treft de meest uiteenloo- 

 pende opgaven aan, zelfs omtrent de eigenschappen van het vet. 

 Van Romburgh deelde in zijn Aanteekeningen Cultuurtuin, bl. 61, 

 mede, dat daar een aanplant was, dagteekenend van 1888. Het 

 Verslag omtrent 's Lands Plantentuin over 1893, bl. 50, bericht, dat de 

 boom althans in zijn jeugd schaduw schijnt te behoeven en het verslag 

 over 1894, bl. 38, dat de best ontwikkelde exemplaren in September 

 rijkelijk bloeiden en de eerste vruchten reeds eind October rijp 

 waren. Verder vond ik in die verslagen omtrent den tangkalak 

 niets vermeld, dan dat de aanplant in 1902 op één rij na werd 

 opgeruimd en die eene rij moet spoedig daarop hetzelfde lot heb- 

 ben ondergaan, aangezien men zich het bestaan daarvan in den 

 Cultuurtuin zelfs niet meer weet te herinneren. Ondanks het ijveren 

 voor de cultuur door Van Gorkom en Teysmann is klaarblijkelijk 

 de belangstelling voor dit zonder twijfel de aandacht volkomen 

 waardige cultuurgewas uitgegaan als .... een snel opbrandende 

 tangkalakkaars. 



In het Museum: Zaden. vet. 



