GYNANDROPSIS-CAPPARIS. 185 



beneden 300 M. op akkers en in tuinen, plaatselijk vaak zeer talrijk 

 (Backer, Schoolflora). Hetisde Lagansa alba van Rumphius(V, bl. 

 280), die zegt, dat men de slappe, geelgroene bladeren eet bij bokasan 

 om den eetlust op te wekken; ook gebruikt men ze onder andere 

 kruiden om atjar daarvan te maken. Medicinaal hebben ze de volgen- 

 de toepassingen : In de eerste plaats dienen zij wegens hun scherpte 

 als roodmakend middel. Voorts worden zij alleen, of met een weinig 

 peper, look en déringoe, gewreven en onmiddellijk daarna — om- 

 dat anders de kracht vervliegt — op het voorhoofd gesmeerd tegen 

 hoofdpijn. Europeanen krijgen echter bij toepassing van dit middel 

 vaak nog zwaarder hoofdpijn vanwege den pekachtigen reuk der 

 bladeren. In de derde plaats gebruikt men ze tegen koorts op de- 

 zelfde wijze als Gynandropsis pentaphylla, DC. (Rumph.). 



Boorsma bericht in Jaarboek 1913 Dept. v. Landb., bl. 30, dat 

 hij Polanisia viscosa ontving als opiumsurrogaat en het is wel 

 zeker, dat dit de plant is, in Veth's Sumatra-expeditie IV— 13e 

 Afd., bl. 16, aangeduid als napal litjin, waarvan het volgende wordt 

 medegedeeld: Om de narcotische eigenschappen van de tabak te 

 verhoogen, voegt men er in Rawas en Lebong de gekorven bladeren 

 en het fijngestampte zaad aan toe van Cleome viscosa, L., die in 

 het dialect van Boven-Rawas ovVjü^' heet; hoewel die plant erin het 

 wild voorkomt, wordt ze toch op de meeste tabaksvelden geteeld. 



Polanisia viscosa, die ook te Batavia als giftig wordt beschouwd, 

 is evenwel volgens Boorsma volmaakt onschadelijk. 



1073095. Crataeva Nurvala, Ham. (C. magna, Hassk., C. reli- 



giosa, BL). 

 Volksnamen. Mal: Sibaloeak (S. W. K.) — Soend: Baroendaj. 



— Jav: Sêmpol wada. 



Boom, 13 tot 16 M. hoog en 60 a 80 cM. dik, verbreid over ge- 

 heel Java nabij de kust. Het hout is meestal krom en wordt in Hom 

 Z. W. Preanger wel gebezigd om er scheeden voor wapens van 

 te vervaardigen (K. & V. — IV, bl. 266). In Eng.-Indië wordt het 

 volgens de opgave van Koorders in Tectona III, bl. 119, in het 

 groot gebruikt in de lucifersfabrieken. 



De schors bevat een scherpe, bittere stof en wordt, naar Filet Bast. 

 opgeeft (No. 1024), met water gestampt gebezigd als huidprik- 

 kelend en roodmakend middel bij hooge koortsen, krampen, enz. 



107 3ioi. Capparis actiminata, Willd. (C. foetida, BL). 



Volksnamen. Mal: Kajoe toedjoe h — Soend: Kajoe toedjoeh 



— Jav: Gcdangan — Mad: Sanèk. 



Opgerichte of min of meer klimmende heester, 1 tot 4 M. hoog, 

 groeiend in kreupelhout en heggen, in vele lage, droge, warme 

 streken talrijk (Backer, Schoolflora). Dit is een der Capparissoorten, 

 waarvan het witte hout in den bataviaschen medicijnhandel voor- 

 komt onder den naam van kajoe toedjoeh (Boorsma, Genees- 

 middelleer, bl. 10), hetwelk volgens den Catalogus Brusselsche 

 Tentoonstelling 1910 wordt gebruikt in djamoe's tegen gal en tegen 

 maagpijn. Boorsma deelde mij mondeling mede, dat het wordt aan- 

 gewend tegen duizeligheid, o. a. inwendig in den vorm van een 

 aftreksel van het geraspte hout. 



