ALTINGIA. 195 



123/3299. wat duurzaamheid betreft, gelijk gesteld met twee andere, zeer 

 goede houtsoorten, n . 1 . mërbaoe en damar laoet. Op beide plaatsen 

 wordt echter het trekken en scheuren in het debet gesteld van den 

 Altingia. Deze fouten zijn inderdaad niet gering. Lörzing zegt in 

 Teciona 191 1, bl. 490: Waar djatihout gemakkelijk te verkrijgen is, kan 

 rasamala niet concurreeren; aan sterkte en duurzaamheid laat het wel 

 is waar weinig te wenschen over en het is goed te bewerken, terwijl de 

 kleine scheuren, die bij het drogen ontstaan, niet al te hinderlijk zijn, 

 doch het groote euvel, dat zijn bruikbaarheid a's prima bouwhout in 

 den weg staat, is het trekken. Dat trekken, zelfs draaien om zijn 

 as, heeft nu eens plaats plotseling na het verzagen, dan weer 

 geleidelijk. Ook droogt rasamalahout zeer moeilijk; uit balken, 

 die sinds langen tijd in huizen zijn ingebouwd, spat nog het sap 

 bij het inslaan van een spijker. Natuurlijk werden proeven genomen 

 met het ringen der hoornen. Om afsterven na niet al te langen 

 tijd te verkrijgen, was het noodig den ring zeer diep in te kappen, 

 waarvan het gevolg weder was, dat de stam op die plaats soms 

 afknapte. Het rondom afnemen van den bast tot op een flinke 

 hoogte (1 a 1.50 M.) leidt ook wel tot afsterven, doch dat duurt jaren. 

 Bovendien had dat alles geen practische resultaten van eenige 

 beteekenis, daar het hout, al was de boom ook jaren lang dood, 

 toch niet droog werd, doch eerder vermolmde (Lörzing). 



Uit den stam vloeit hars; deze is geelwit van kleur, wordt spoe- 

 dig hard en laat zich gemakkelijk van den stam afnemen. Op het 

 vuur geworpen ontwikkelt zij denzelfden weiriekenden, aromati- 

 schen geur als bij wrijven van de bladeren wordt waargenomen, 

 waarom zij dan ook wel als doepa door de inlanders wordt inge- 

 zameld en verkocht (Cordes). Lörzing zegt, dat kandaj alleen uit- 

 vloeit als de bast gekwetst wordt en Boorsma (in Bulletin du 

 Dept. de 1' Agr. No. 7—1907), dat de uilvloeiing spaarzaam is en 

 — volgens sommiger opgaven — alleen plaats heeft bij boomen 

 met licht gekleurd hout. Almerood zegt insgelijks (in het Tijdschr. 

 v. .Land- en Tuinbouw en Boschcultuur, 4e jaargang, bl. 138), dat 

 de bij verwonding uit den stam vloeiende gëtah mala in slechts 

 zeer geringe hoeveelheid wordt afgescheiden. Deze verdienstelijke 

 schrijver, die herhaaldelijk blijk gaf een nauwgezet waarnemer te 

 zijn, maakt onderscheid tusschen gèiah mala en gëtah kandaj. De 

 kandaj, zegt hij, is óók een welriekende hars, geelgrijs van kleur, 

 doch die wordt zeer zelden aangetroffen en alleen in holle boomen ; 

 zij is afkomstig van een insect van dien naam. Op een terrein van 

 200 bouws vond ik bij ontginning siechts drie maal die hars en op 

 den Salak op 30 bouws slechts eens, toen echter in een hoeveelheid 

 van wel V2 pico!. In Veth's Java (dl I, bl. 158) wordt gesproken 

 van een kleine, angellooze bij, Melipona vidua, die zich in groote 

 zwermen op den rasamala ophoudt en zich voor het vervaardigen 

 van haar cellen bedient van de hars van den boom, zoodat ten- 

 slotte gëtah mala en gëtah kandaj toch in den grond hetzelfde 

 zou zijn. Deze hars komt bijna niet in den handel; Teysmann 

 bericht in het Natuurk. Tijdschr. v. N. 1. dl. 14, bl. 323, dat op 

 de pasar te Pajakoemboeh (Pad. Bovenl.) stangen van damar 

 si këdoengdoeng werden verkocht; te Batavia heb ik haar nooit 

 aangetroffen. 



