PARINARIUM — ANGELESIA. 203 



schaarsch is, worden dikwijls verschillende minder superieure 

 houtsoorten uitgegeven voor balau. Dat hetwelk meestal wordt 

 geleverd, is een weinig grover en lichter en schijnt een soort van 

 Shorea te zijn (Ridley). 



Parinarium scabrum, Hassk. (F. g 1 a b e r r i m u m, Hassk., 

 P. macrop hy 1 1 urn, T. & B.). 



Volksnamen. Mal : Atoeng (Mol ) — Soend : Ki soka — Mak : 

 Lome — Boeg : Samaka — Tern : Soja. 



Den Atunus beschrijft Rumphius (I, bl. 171) als een langzaam 

 groeienden, kleinen boom, waarvan de stam mettertijd hol wordt, 

 terwijl het hout wel hard is, doch broos en niet duurzaam. Hout. 

 Hasskarl daarentegen zegt (Het Nut No. 614), dat het hout van 

 den ki soka wit, "sterk en grof is, door witte mieren niet wordt 

 aangetast en als bouwhout en voor „huisgereedschap" wordt ge- 

 bezigd. K. & V. (V, bl. 337) vermelden omtrent het gebruik niets, 

 daar Hasskarl's P. glaberrimum op Java niet is teruggevonden. 



De vruchten hebben volgens Rumphius den vorm en de grootte zaden. 

 van eendeneieren en zijn vaalros van kleur: zij bestaan uit een 

 harden bolster, een halve vinger dik, waaronder een grauw gekleurd, 

 gegroefd en rimpelig zaad ligt ter grootte van een kippenei, maar 

 wat platter. Die kern wordt op Ambon gebruikt bij het samen- 

 stellen van een aperatief, gemaakt van rauwe of gebakken kleine 

 visschen, fijngehakt met geraspte atoengkernen, gember, uien, 

 tjabé en lemoensap; deze „wonderlijke kost" heet gou-gou. Op 

 andere wijze inwendig gebruikt werken de kernen krachtig— vol- 

 gens R. al te krachtig — stoppend bij buikloop en dit medicament 

 wordt bij sommigen gehouden voor een groot geheim, waarop men 

 zich vast kan verlaten. Uitwendig toegepast, stopt het den ontij- 

 digen vloed bij zwangere vrouwen. Daarenboven weten de ambon- 

 neezen de zaden, in halfrijpen toestand met water tot een dikke 

 pap gestooten, te gebruiken in stede van harpuis en zij bestrijken 

 daarmede het houtwerk van hun huizen op plaatsen waar de worm 

 komen wil. Het hout blijft daardoor wel is waar van boeboek ver- 

 schoond, doch krijgt het aanzien, alsof het met bloed was besmeerd. 



Greshoff (Schetsen, bl. 37) bepaalde het oliegehalte van de zaad- 

 kernen op 31 °/„. 



Op Ambon heeft men van den atoeng-boom twee soorten, zegt vorme 

 Rumphius, in uiterlijk volkomen overeenkomend. Een daarvan heet 

 bij de ambonneezen atoeng mamina, omdat de kern wat zoeter en 

 vetter is dan van de andere en gemeenste soort. 



In het Museum: Olie. 



7 Angelesia splendens, Korth. 



Volksnamen. Mal: Kajoc bësi (Banka) — N. Borneo: Kajoc 



doesoen, Paris. 

 Zware boom, tot 35 M. hoog en 1.25 M. dik, met rechten, rolron- 

 den stam, die geschraagd wordt door hooge, breede wortellijsten. 

 Op Noord-Borneo is hij volgens Foxworthy (Bulletin No. 1 of the 

 B. N. Borneo Dept. of Forestry, bl. 19) gewoonlijk 80 a 100 voet 

 hoog en niet meer dan P/ 2 voet dik. Het hout beschrijft F. als 

 hard en zeer zwaar, donkerbruin, nogal fijn van vezel; het moet 



