236 LEGUM1N0SA1 



getast. Ecu fout van het hout is het herhaaldelijk voorkomen van 

 groote scheuren in het hart, die somtijds door den geheelen balk 

 gaan. Week is echter het hart volstrekt niet en R. schrijft dit ge- 

 brek toe aan den zwaren slag bij het vellen; hij beveelt aan den 

 boom niet te kappen tijdens den bloei, noch bij volle maan (?) 



In zijne mededeeling, dat deze ijzerhoutsoort niet bestand is 

 tegen vocht, staat R. vrijwel alleen. Koorders (Minahassa, bl. 415) 

 dat zij een van de belangrijkste bouwhoutsoorten is van de 

 Minahassa, die om de buitengewone duurzaamheid (ook in weer 

 en wind), de groote sterkte en de kolossale afmetingen, buiten- 

 gewoon hoog in aanzien staat. Zeer vele oude woningen, pak- 

 huizen en groote bruggen zijn op Noord-Celebes vooral van dit 

 hout gemaakt en ofschoon sommige dier bouwwerken reeds een 

 halve eeuw of meer oud waren, bevonden zij zich nog in uitmun- 

 tenden staat. In de nota van den E. A. Waterstaatsambtenaar 

 Burm in hetzelfde werk (bl. 239), heet het, dat kajoe bësi mérah 

 vooral wordt gebruikt voor palen, slooven en vloerbalken, waarvoor 

 het èn door zijn draagkracht èn door zijn weerstandsvermogen 

 tegen afwisseling van droogte en vocht bij uitstek geschikt is: de 

 Heer Burm acht het onnoodig om nog een aanbeveling neer te 

 schrijven van het gebruik voor bruggedekplanken en zegt, dat het 

 ook kan worden gebezigd voor sirappen, mits die worden gezaagd 

 uit het hart. Kajoe bësi koening, de andere vorm dien men in de 

 Minahassa kent, is insgelijks zeer deugdelijk, hoewel volgens een 

 mededeeling van den B.O.W. opzichter De Leau te Menado, niet 

 in die mate als de vorige. Beide zijn echter volgens hem bestand 

 tegen weer en wind. 



Tegenover deze onafhankelijk van elkaar gegeven getuigenissen 

 heb ik slechts één bericht dat Rumphius' mededeelingen steunt; 

 van merbaoe hitam schreef de B.O.W. opzichter te Tebing Tinggi 

 in Eebr. 1909, dat het overeenkomt met merbaoe tandoek in 

 eigenschappen en gebruik, doch niet bestand is tegen vocht en 

 voor bruggen ongeschikt. Hoewel niet vaststaat dat de merbaoe 

 hitam de Intsia amboinensis is, komen toch de Intsia's zoodanig 

 overeen, dat zij in dit opzicht wel voor gelijkwaardig zullen mogen 

 worden gehouden en waar Rumphius' mededeelingen zeer zwaar 

 moeten wegen, lijkt het mij toe, dat de waarheid in het midden 

 ligt, n.l. dat het hout van Intsia amboinensis in den regel een 

 uitmuntende houtsoort is, ook bij blootstelling aan weer en wind, 

 doch somtijds niet bestand tegen vocht. Dergelijke gevallen doen 

 zich meer voor: men denke aan het djatihout, waarvan de kwaliteit 

 onder den invloed staat van de groeiplaats. 



Wat betreft de overige eigenschappen van dit hout: vooral 

 wordt er op gewezen, dat het in buitengewoon groote lengten is 

 te verkrijgen en dat het - - zooals ook Rumphius mededeelt — 

 metaal aantast. Als het geschilderd wordt, slaan dan ook spoedig 

 vlammen door de verflaag heen. 



De wortellijsten zijn soms zeer groot. In het Tijdschr. v. Ind. 

 T. L. & V. kunde dl. 18, bl. 473, wordt in een beschrijving van 

 de Minahassa gezegd: Ik heb wortels of planken gezien, die om- 

 streeks 8 rijnlandsche voeten breed en veel langer waren ; somwijls 

 hebben /.ij het aanzien van wortelhout en leveren schoone bladen 



