256 - LEGUMINOSAE. 



afkomstig uit Zuid-Amerika, vaak in tuinen van europeanen en inlan- 

 ders aangeplant om de fraaie bloemen. Rumphius (IV, bl. 53) beschrijft 

 hem onder óqu naam van Crista pavonis en zegt, dat hij zóó 

 algemeen verspreid voorkomt, dat men hem voor een inheemsch 

 gewas zou aanzien. Voornamelijk wordt hij geplant als sieraad, 

 doch hij heeft nog ander nut. 



De wortels, met eenige andere middelen gewreven, worden met 

 goed gevolg gegeven aan kinderen, die lijden aan stuipen. 



Het hout is wit, dicht en taai, aan de oude stammetjes omtrent 

 het hart licht- of vuurrood, alsof het sapanhout wilde worden; 

 men maakt er nagels van evenals uit sapanhout (Rumph.). 



De bast van den roodbloemigen vorm wordt volgens Mevr. 

 Kloppenburg gebruikt als middel om te stoppen bij buikloop. Van 

 de bladeren van dien met gele bloemen zegt Jasper (Geneeskrachtige 

 planten), dat zij met dêringoe en witte uien gekneusd als pap op 

 den buik worden gelegd bij opgezetheid. 



Van de bloemen werd mij te Buitenzorg medegedeeld, dat zij 

 met këtjoeboeng-b\aderen en adas-poelasari in water worden ge- 

 wreven, en het sap aan kinderen wordt ingegeven tegen wormen. 



Jasper vermeldt, dat de peulen eetbaar zijn, doch dat is onjuist. 



Caesalpinia Sappan, L. 



Volksnamen. Sapan. Mal: Lolang (Mol.), Tjatjang — op Java: 

 Setjang — Bi ma : Soepa, Soepang — Tem : Sonjiha. 



Sterk gestekelde, kleine boom of min of meer klimmende heester, 

 5 a 10 M. hoog, zeer vaak in pagers aangeplant, zelden in het 

 wild en dan een kleine boom wordend (Backer, Schoolflora). Op 

 dezelfde wijze beschrijft ook Rumphius (IV, bl. 57) hem zeer uit- 

 voerig onder den naam van Lignum Sappan. In sommige 

 streken, zegt hij, wordt het een middelmatige boom, op andere 

 plaatsen — zooals op deze eilanden — blijft het een struik, opschie- 

 tende met verscheiden stammen ter dikte van een dij ; de hoofdstam 

 ligt gewoonlijk op den grond. De stam en dikste takken zijn 

 overal bezet met op groote wratten staande stekels, die bij de 

 zeer oude afvallen ; jonge planten kan men niet aanraken zonder 

 zich te bezeeren. De sapan groeit gaarne in het gebergte waar het 

 zeer steenachtig, maar niet al te koud is. Men vindt hem verbreid 

 over alle eilanden van den archipel, bij Rumphius' weten echter ner- 

 gens in het wild, doch overal door de inlanders uit zaad gekweekt. 



Het spint, en van jonge stammen het hout in zijn geheel, is bleek, 

 het kernhout lichtrood, hard en fijn van draad, gemakkelijk te splij- 

 ten. Hoe dichter men komt bij den wortel, des te donkerder wordt 

 het en ook bij de knoesten vindt men rood hout. De dikste wortels 

 hebben insgelijks een schoon roode kern, zeer dienstig om te verven, 

 doch veel kernhout geven zij niet. omdat zij zoo kort zijn. De rechte 

 tijd om het hout te kappen is a!s de boom zoo oud is geworden, 

 dat de meeste takjes en bladeren afgevallen en ook de meeste 

 stekels reeds verdwenen zijn. Het beste kwam (en komt) uit Siam, 

 dat ook het langste en dikste is, zijnde de mooien van het zuivere hart 

 wel een dij dik en 12 a 15 voet lang. Van de inheemsche komt het 

 naast daarbij dat, aangevoerd van Bima en afkomstig van Soembawa, 

 't welk bestaat uit stukken een been, meestentijds slechts een arm, dik. 



