CAESALPINIA. 257 



• 



128/3559. Het meest werd in R.'s tijd het sapanhout gebruikt als verfhout, Verfhout. 

 niet alleen in Indië, doch ook in Europa. Het afkooksel heefteen 

 lichtrose kleur, doch met aluin, of bladeren en basten die dezelfde 

 kracht hebben, verft het rood als meekrap. De inlanders gebruiken 

 het in de ververij door de spaanders met bladeren van Leha (Sym- 

 plocos spec.) en bëngkoedoe in water te koken. Men doet daarbij 

 enkele korrels ongepelde rijst en staakt het koken als de korrels 

 zoo gaar zijn geworden, dat de bolster loslaat. Dan wordt in het 

 extract een klontje aluin gedaan en het te verven goed er zacht- 

 jes in opgekookt. Om een hoogroode kleur te krijgen, doen de 

 ambonneezen behalve bëngkoedoe daar nog bij de schors van pa- 

 loen (Ceriops Candolleana, Am.). Met de bladeren van Psidium Gua- 

 java, L. wordt de kleur bijna roodbruin en als men op zwart goed 

 een purperen glans wil te voorschijn roepen, dan bereikt men dat 

 doel met een sapanbad. Daarmede bestrijken ook de schrijn- 

 werkers het afgewerkte ebbenhout, 't welk daarvan een purperen 

 weerschijn krijgt. 



Alles wat geverfd is met sapanhout, moet men behoeden voor 

 aanraking met zuur, omdat daardoor leelijke, gele vlekken ont- 

 staan. Door kalk echter wordt de kleur fraai purper. Hierin heeft 

 men ook een middel om sapanhout van andere gekleurde hout- 

 soorten te onderscheiden en het goede sapanhout van het slechte. 

 Uit sapanhout kan men ook een fraaien, rooden inkt koken, waar- 

 mede de chineezen hun papier schoon helderrood weten te kleuren ; 

 toevoeging van een weinig kalk maakt dien inkt purper en door 

 meer kalk wordt hij paars. Met gom verdraagt deze inkt zich 

 echter niet; deze doet hem schiften (Rumph.). 



Als verfhout is de beteekenis van het sapanhout sterk afge- 

 nomen. Volgens Greshoff's monographie (Schetsen, bl. 122), waarin 

 vrijwel alles wat op deze plant betrekking heeft is bijeengebracht, 

 heeft het op Java als kleurmiddel op elk gebied het veld moeten 

 ruimen voor de kunstmatige verfstoffen. Als kleurmiddel voor 

 eetwaren wordt het weinig en in de batikerij heden ten dage in 

 het geheel niet meer gebruikt; wel dient het nog vaak voor het 

 kleuren van vlechtmaterialen. Zoo zeggen Jasper & Pirngadie 

 (Vlechtwerk, bl. 68), dat in Indihiang pandanreepen worden rood- 

 geverfd in een bad, verkregen door sëtjanghout te koken met 

 gedroogde en gepulveriseerde d/ara/r-bladeren, waarin de strooken 

 een nacht worden geweekt en dan gedroogd; die indompeling 

 wordt drie nachten herhaald. Elders — bijv. in de residentie Pa- 

 lembang — bezigt men den bast met aluin. Zoover behoeven wij 

 trouwens niet van huis te gaan: De Bie (Inl. Landb. II, bl. 44) 

 geeft een vrij uitvoerige beschrijving van de wijze waarop in de 

 Soendalanden met den bast kleuren worden verkregen, varieerend 

 tusschen lichtrood en chocoladebruin. 



Behalve als verfhout dient volgens Rumphius het sapanhout werki.out. 

 om nagels en pennen te maken voor den scheepsbouw, want 

 het is niet alleen hard en stijf, zoodat het, toegespitst, door andere 

 houtsoorten heendringt, doch het is ook duurzaam in zeewater. De 

 dikste stukken worden verkocht aan de draaiers en kastenmakers, 

 die daarvan fraaie lijsten voor kasten en kisten maken, maar dewijl 

 het zijn mooie roode kleur niet lang behoudt, wordt het gewoonlijk 



