ARACHIS. 291 



128/3803. er met de vingers aan te komen, in een bakoel (bamboe mandje) 

 en zet die op een donkere plek binnenshuis, na haar te hebben 

 toegedekt met een pisangblad, dat met een steen wordt bezwaard 

 om het vocht te doen afvloeien. Na twee dagen is de dage voor het ge- 

 bruik gereed. Wanneer de grondstof met de vingers in aanraking is 

 geweest na het koken, mislukt de bereiding en wordt zij zuur. 



Te Bandoeng vernam Vorderman van een ontjomverkoopster, dat 

 overgebleven onljom beureum, die anders zou bederven, tot een soort 

 van dage wordt verwerkt, door ze meteen weinig ajërmërang (loog 

 van asch van rijststroo) en knoflook te bevochtigen en daarna op de 

 gewone wijs met een pisangblad afgedekt twee dagen te laten staan. 



De zaden zelf worden, gelijk overal elders, als versnapering 

 gegeten. Reeds Rumphius zegt, dat de (gezouten) rijpe akers in 

 een pan met zand over een zacht vuur en al roerend — omdat de 

 pitten gemakkelijk verbranden — worden geroosterd en dat men ze 

 gebruikt „bij het theewater om den dorst en trek tot dat heete 

 water te verwekken". Chineesche vrouwen maken er, zegt De Bie, 

 een soort nougat (tèntèng) van, door van de zaadhuid ontdane, 

 licht geroosterde boonen met dikke stroop te begieten. De boonen 

 worden ook op verschillende andere wijzen toebereid gegeten en 

 er wordt ook tao gé van gemaakt (Zie Phaseolus radiatus, L.). 



De doppen en zaadhuiden zijn niet geheel waardeloos ; gemalen zijn 

 die in Europa in den handel onder den naam van groundnutbran en 

 worden gebruikt als vulstof voor veevoeder, in het bijzonder in melas- 

 seveevoeders, om de consistentie te verhoogen. De waarde wisselde 

 eind November 1913 te Hamburg tusschen 40 en 48 Mark perton naar 

 kwaliteit, inclusief zakken, bruto voor netto. (U. S. consulair bericht 

 Hamburg, gerefereerd in Indian Trade Journal Mei 1914, bl.302). 



Hetgeen de verschillende schrijvers omtrent de eigenschappen 

 van de diverse variëteiten mededeelen, is niet geheel in over- 

 eenstemming met elkaar. De Savornin Lohman onderscheidt de 

 op Java gecultiveerde variëteiten als volgt: 



1) de na 6 a 7 maanden oogstbare, hier van oudsher gekweekte, 

 katjang tanah of k. tjina, in de Preanger soeoek bënar of s.gëdé 

 genoemd. Dit is de laatrijpende vorm; de peulen bevatten min- 

 stens 2, gewoonlijk 3 en soms 4 zaden. Volgens Lohman geeft deze 

 een grootere opbrengst dan andere variëteiten (wat in tegenspraak 

 is met hetgeen De Bie mededeelt), doch is zij, in verband met den 

 langen groeiduur, in vele gevallen toch minder voordeelig dan de 

 volgende. Zij wordt veel geplant in de omgeving van Magelang; 

 in de Preanger is zij volgens De Bie door de volgende terugge- 

 drongen naar de berg- in andere geïsoleerd gelegen streken. 



2) de vroegrijpende, door Holle ingevoerde katjang bandoeng, k. 

 bënggala, k. holle of k. waspada isoogstbaar tegen het eind der 

 3e of in het begin der 4e maand. De peulen bevatten gewoonlijk 

 2, soms 3 zaden, die een roode of een witte zaadhuid bezitten. Deze 

 vroegrijpende variëteit wordt vooral in de Preanger en aangren- 

 zende residentie's geplant wegens den korten groeiduur, gemak- 

 kelijken oogst en de, volgens sommiger meening, hoogere opbrengst. 



3) de vroegrijpende, éénzadige katjang broei, k. krentil of k. 

 krentoel, door Lohman genoemd een minderwaardige variëteit, die 

 o.a. in Zuid-Bagelen vaak wordt aangeplant. 



Genotmiddel. 



