PTEROCARPUS. 301 



128/3828. afwerken en polijsten. Men kan evenwel geen groote stukken van 

 één kleur daarvan krijgen, want naar binnen toe wordt het bleeker 

 als gebakken steen, terwijl het hart witachtig is, meest week en 

 voos, soms hol. Bij het bewerken geeft het een specerijachtigen, 

 aangenamen geur af ') als sandelhout, meer nog als kajoe laka. 

 De fraaiste stukken krijgt men uit de wortellijsten. Uit middel- 

 matige boomen kan men balken en stijlen zagen, want daarvan is 

 het hart nog vast. 



Het is in groot gebruik voor timmer- en schrijnwerk, zoodat 

 het onder de voornaamste bouwhouten van deze eilanden moet 

 worden gerekend ; van deze soort kan men echter geen breede stuk- 

 ken krijgen wegens het weeke of holle hart, zoodat het meest tot 

 kisten, lijsten en ander schrijnwerk wordt gebezigd. Het beste hout 

 komt van boomen, die vanzelf zijn omgevallen en waarvan het spint 

 vergaan is; stijlen daarvan houden het in den grond wel 10 jaar 

 uit. Om het gladgeschaafde hout te polijsten wrijft men het sterk 

 met zijn eigen krullen en zaagsel, smeert het ten laatste met was 

 in en wrijft die met een wollen lap uit. Het blijft daardoor zijn 

 koraalroode kleur lang behouden. Als het mettertijd hoogbruin of 

 zwartachtig geworden is, moet men het opschuren metampëlas- 

 bladeren en daarna polijsten als voren. 



De sandelhoutgeur van deze variëteit is minder sterk dan van de 

 volgende witte. Aan heel oude boomen evenwel vindt men stukken, 

 lichtrood van kleur, schoon geaderd, massief en zóó sterk ver- 

 harst, dat zij, bij het vuur gehouden, olie uitzweeten evenals 

 agëlhout. Deze stukken zijn veel aangenamer van geur dan het 

 andere hout van den boom, dat bij verbranden geen of weinig 

 geur verspreidt, maar wel een scherp bijtenden rook. Zij zijn som- 

 tijds grillig gevlamd en daarom bij de maleiers zeer gezocht voor 

 het maken van krisscheeden: men kan ze tamelijk goed polijsten, 

 doch zij behouden hun koraalroode kleur niet lang en besterven 

 bruinrood. Het gemeene volk op Ambon gebruikt de vetste stukken 

 als reukwerk in de plaats van kajoe laka. Zij moeten echter zorg- 

 vuldig worden gezuiverd van het niet verharste hout. Dergelijke 

 veranderde stukken vindt men vlak onder den bast op zoodanige 

 plaatsen, waar de stam gescheurd is en aanhoudend door de zon 

 geblakerd wordt. Op steenachtige en steile stranden, zegt Rumphius, 

 heb ik boomen gevonden, waarvan de wortels aan den zeekant door 

 het water werden bespat en aan de felle zon waren blootgesteld, doch 

 aan de landzijde, waar zij met eenige ruigte bedekt waren, niet. Ik 

 bemerkte, dat de eerste wortels schoon rood, vet en welriekend 

 waren. Aan andere boomen, die óók met holle wortels op het 

 strand stonden, rijkelijk bespat door het zeewater, doch niet veel 

 door de zon beschenen, was geen of weinig verharst hout te vinden. 



') Wegens dien geur zou het hout in Europa worden ontvangen als een 

 rosewood, op zichzelf een verzamelnaam, die niets zegt omtrent de bota- 

 nische herkomst. 



Boorsma deelt in het Jaarboek 1914 Dept. v. L. N. & H. mede (bl. 75), dat 

 het hout van Pterocarpus santalinus, L. hetzelfde geurige beginsel bevat, 

 dat het hoofdbestanddeel uitmaakt van de reukstoffen van Gonystylus 

 bancanus, Baill. en dat dezelfde stof ook uit het hout van Pt. indicus 

 in kleine hoeveelheid kon worden afgescheiden. Eenige bijzonderheden 

 vindt men in het Pharmaceutisch Weekblad 1915, bl. 1668. 



