304 l.KGUMINOSAE. 



128 3823. nemen. Men onderscheidt vier soorten van linggoea, n.1. de reeds 

 door Rumphius bekende linggoea kastoerie of /. loeri, l. gaba-gaba 

 en /. batoc en in de vierde plaats linggoea tjëmpaka; het hout van 



de laatste is hard en donkergeel gevlekt, terwijl dat van /. batoc, 

 waartoe klaarblijkelijk deze vorm het dichtst nadert, als lichtbruin 

 wordt beschreven. Het wortelhout nu, dat uit de kernen der knoesten 

 wordt verkregen, moet dezelfde kleuren en eigenschappen bezitten 

 als het overeenkomstige linggoeahout, zoodat het wortelhout van 

 linggoea gaba-gaba het lichtst is en voor den uitvoer naar Europa 

 zonder waarde heet te zijn. Het mooiste en meest waardevolle wordt 

 genoemd wortelhout, verkregen van den linggoea tjëmpaka. 



Van Ceram heb ik goed herbarium-materiaal ontvangen van de 

 drie door Rumphius beschreven vormen, die alle zijn gedeter- 

 mineerd als Pterocarpus indicus, Willd., zoodat mijn twijfel aan- 

 gaande de juistheid van de algemeen als waar aangenomen afstam- 

 ming van het wortelhout door het bovenstaande is weggenomen. 



Omtrent de oorzaak van het ontstaan van het wortelhout heb ik 

 geen bevredigende inlichtingen kunnen verkrijgen. De Heer Baadila, 

 Luitenant der arabieren te Banda, deelde mede, dat het kajoe boe- 

 koe wordt gevormd reeds aan sommige jonge boomen, maar vol- 

 strekt niet aan alle ; van een vijftal op eenzelfde plek groeiend, zal 

 er bijv. één wortelhout geven en de andere niet. De vorming kan 

 plaats hebben aan alle deelen, zoowel aan de wortels in den grond, 

 als aan den stam en de dikke takken; zij verraadt zich steeds door 

 een bult. De grootte van dien bult is echter geen maatstaf voor 

 den omvang van de wortelhoutvorming, want nu eens is deze als 

 het ware buitenwaarts gericht en ontstaat een groot uitwas, dan weer 

 geschiedt zij binnenwaarts en steeds kan zij zich zeer ver uitstrekken 

 in het gewone hout. In elk geval maakt het wortelhout deel uit van het 

 kernhout, daar het nooit ligt direct onder de schors,doch steeds daar- 

 van is gescheiden door het spint. De knoesten zijn bij hun ontstaan 

 kaal, staan vaak aan den buitenkant van bochten, doch komen even- 

 zeer voor aan rechte stammen. Dat verwonding van den boom de 

 oorzaak zou kunnen zijn, ontkent de Heer Baadila, daar het, zooals 

 gezegd, reeds bij gezonde jonge boomen te vinden is. Mogelijk 

 is de vorming van wortelhout bij Pterocarpus indicus analoog 

 met het ontstaan van de uitwassen, die men op Java zeldzaam 

 aantreft bij den djati en in Europa bij den iep. 



Ambonsch wortelhout wordt, naar men zegt, in Duitschland 

 gebruikt voor het vervaardigen van pijpen en voor fineerplaatjes. 



In liet Museum: Hout, wortelhoul, bast, kino. 



128/2838. Pterocarpus santalinus, L. 



Met het z.g. roode sandelhout of tjëndana djènggi zit Rumphius 

 (II, bl. 47) min of meer verlegen, daar hem velerlei roode hout- 

 soorten als zoodanig in handen zijn gekomen. Blijkens den naam 

 moet het oorspronkelijk afkomstig zijn geweest van de afrikaan- 

 sche kust, zoodat niet valt na te gaan wat voor botanischen oor- 

 sprong het „echte" roode sandelhout heeft. In elk geval weet hij 

 mede te deelen, dat de „gemeene" soort afkomstig was van het 

 noordelijk deel van de kust van Coromandel ; het is een naar sandel 

 riekende roode houtsoort, door de europeanen in zijn tijd aangeduid 



