PTEROCARPUS. 305 



128/3828. als kaliatoerhout, dat blijkens hetgeen R. daarvan verhaalt, zonder 

 eenigen twijfel Pterocarpus santalinns is, de Red Sanders tree oiRcd 

 Sandal der engelschen. Watt's Commercial producls zegt daarvan 

 (bl. 909), dat het is een kleine boom van Zuid-Indië, waarvan het 

 hout voorheen zeer veel in gebruik was als verfhout en van Madras 

 werd verscheept naar Europa, waar het werd gebruikt als kleurmid- 

 del in de pharmacie en voor het verven en kleuren van leder en 

 hout. De vraag ernaar is thans zeer afgenomen, voornamelijk door 

 toenemend gebruik van kunstmatige kleurstoffen. Het kleurend 

 bestanddeel is santalin, een in alcohol en ether, doch niet in water, 

 oplosbare roode stof. In Eng.-lndië wordt het nog altijd als kleur- 

 middel gebezigd en hoog geschat als prachtig werk- en luxehout. 

 Uitgebreider gegevens vindt men in Watt's Dictionary. 



Voorts spreekt Rumphius van een van de vorige verschillende, 

 hem als maleische soort van rood sandelhout in handen gekomene, 

 waarschijnlijk ook niet inheemsen, verder nog van ettelijke andere, 

 zeer twijfelachtige soorten en zegt vervolgens, dat tjëndana djènggi 

 nooit wordt gebruikt tot reukwerk, maar alleen tot medicijn. Het 

 is verkoelend en opdrogend, doch niet samentrekkend. Men ge- 

 bruikt het 't meest in- en uitwendig, in water gewreven, om te ver- 

 koelen bij koorts, niet om de koorts zelf te bestrijdeji. Schraapsel 

 van het hout met rijstwater ingenomen, geneest bloedloop. Bij de 

 maleische en ternataansche grooten werd het gehouden voor een 

 „geheime konst en remedie" tegen ingekregen vergif. Op Java werd 

 het volgens Rumphius ook ingenomen tegen bloedwateren en 

 bloedspuwing, niet voortvloeiende uiteenziektederlongen.Greshoff 

 (Schetsen, bl. 107) zegt, dat die toepassingen haar oorsprong zullen 

 hebben in de signaturenleer, doch dat die in dit geval nagenoeg 

 juist is, daar de bestanddeelen van het hout van Pterocarpus san- 

 talinus het inderdaad voor artsenij geschikt maken. 



Greshoff beweert, dat men opjava kajoe tjëndana djènggi aanvoert 

 van Timor. Ook Vorderman geeft die herkomst op (Geneesmidde- 

 len 1) en Jasper (Geneeskrachtige planten) zegt, dat men het op alle 

 pasars kan bekomen als middel tegen slijmdiarrhee; het wordt 

 fijngestampt (?) en met water, waarin rijst is gekookt, ingenomen. 

 Die eenparigheid in de verklaringen is min of meer overbluf- 

 fend: de ervaring van Dr. Boorsma is, dat het tegenwoordige ge- 

 slacht niet of nauwelijks meer met tjëndana djènggi bekend is. 

 Vraagt men er naar bij de medicijnverkoopsters, waarvan de javaan- 

 sche het beste zijn ingelicht, dan flitst er iets door het brein van 

 de verkoopster van een rood hout (mogelijk als reactie op het 

 aan djènggi herinnerende djingga, dat rood beteekent) en met de 

 benijdenswaardige beslistheid, allen leden van het eerbiedwaar- 

 dige gilde der artsenijbereiders eigen, wordt dan een hout aange- 

 wezen, gewoonlijk laka-hout (Dalbergia), even vaak het roodachtige 

 kernhout van Santalum album. Echt hout van Pterocarpus santa- 

 linus, L. is op Java niet te bekomen. Dat de toepassing is over- 

 geleverd, zooals blijkt uit de mededeeling van Jasper — indien 

 die tenminste berust op eigen waarneming — is niet bevreemdend : 

 er is reeds meer op gewezen, dat de genezing zoekende het met 

 de identiteit van de medicijn niet zoo nauw neemt. 



In het Museum: Hout. 



