GLYCINE. 317 



128 3864. drie of vier dagen. Het dorschen moet met de noodige voorzich- 

 tigheid gebeuren : de bossen worden op hoopen geworpen op een 

 vlechtwerk van bamboe en als vlegel gebruikt men bij voorkeur 

 een stuk van den stengel van een klapperblad, die niet geheel is 

 ontdaan van de houtachtige nerven. 



De boontjes als zoodanig zijn als voedingsmiddel van veel minder Gebruik. 

 belang dan als grondstof voor verschillende bereidingen. Rumphius 

 (V, bl. 388) vermeldt van Cadeleum, dat als men ze eten wil, 

 de gedroogde struikjes gekookt, de peulen geopend en de boontjes 

 er uit worden gegeten. Voor dat doel vindt men de versche bosjes 

 (echter slechts die met halfrijpe peulen) op de pasars. Voorts zegt 

 R., dat këdëlé gekookt wordt gegeten als andere boonen, maar 

 niet zoo veel, omdat zij niet gaar te koken zijn en bitter smaken. 

 Meestal worden zij daarom als versnapering gebruikt, doch indien 

 men er zijn maal mee moet doen is het volgens hem 't beste, om ze 

 (eerst) te roosteren in een pan, waardoor de bitterheid verdwijnt. 

 Ook verliezen zij dan de kleverigheid, die aan de gekookte boonen 

 eigen is. De meeste këdëlé wordt echter verkocht aan de chineezen, 

 die een soort van meel daarvan maken voor het vervaardigen van 

 een slechte soort van laksa, dat is in dunne, smalle strookjes 

 gesneden, uitgeplet deeg, in de zon gedroogd en in bosjes bijeen- 

 gebonden. Laksa kookt men bij vleesch of kip: het is een weeke, 

 lekkere spijs, gemakkelijk te verteren. De ware laksa maken echter 

 de chineezen van rijst- en tarwemeel; de van die ingrediënten ver- 

 vaardigde laksa is dikker, daar het deeg zich niet zoo dun laat uit- 

 pletten. De këdëlé dan wordt door de chineezen eerst een weinigge- 

 roosterd, totdat de zwarte schil openspringt, vervolgens worden de 

 zaden zoetjes in een rijstblok gestampt om de zaadhuid te verwijderen 

 en ten slotte tot een kleverig meel gemalen en gewreven (Rumph.). 



Of heden ten dage këdëlé-boontjes in natura, anders dan half 

 rijp in de sajoer, worden gegeten en of er laksa van wordt gemaakt, 

 is mij niet bekend '). Ook thans echter dient de këdëlé voorna- 

 melijk voor het bereiden van verschillende praeparaten, die hier 

 besproken moeten worden, omdat zij steeds op de pasars kunnen 

 worden aangetroffen. Bereiders zijn echter, ten minste te Batavia, 

 altijd chineezen. 



Legumine-kaas of tao hoe wordt volgens Vorderman (Genees- Tao hoe 

 kundig Tijdschr. v. N. I. 1893, bl. 336) gemaakt van këdëlé met 

 lichte zaadhuid. 2 ) Deze wordt 5 uur gekweekt, van eventueele 

 onreinheden en bijmengsels ontdaan en dan in een steenen hand- 

 molen gemalen onder bijvoeging van een weinig water. De meelpap 

 loopt als een witte, dunne brij langs een gootje in een gereed- 

 staande ton en wordt in een groot ijzeren vat gekookt. Het schuim 

 wordt afgeschept en het vocht na koken door een katoenen doek 

 gefiltreerd. In den doek blijft een witte, deegachtige massa achter, 



') Laksa, bij de chineezen bekend als bi hoen, wordt in China vervaar- 

 digd van rijstmeel; dit geschiedt ook hier wel eens (te Mr. Cornelis), doch 

 het is uitzondering als de overal verkrijgbare laksa niet is ingevoerd. 



2 ) In Sidoardjo, waar ook Javanen tao hoe maken, gebruikt men volgens 

 Pëmimpin pengoesaha tanah van Januari 1915. bl. 33, zwarte këdëlé: de kleur 

 van het product is vuilwit, wat wordt toegeschreven aan gebrek aan zin- 

 delijkheid en het gebruiken van rivierwater. De smaak zou echter beter zijn 

 dan die van tao hoe gemaakt van këdëlé met lichte zaadhuid. 



